Pasożyty – czy każdy powinien się odrobaczać?
Masz objawy i zastanawiasz się nad odrobaczaniem? Krótka odpowiedź brzmi: nie, nie każdy powinien się odrobaczać. Poniżej tłumaczymy, czy każdy ma pasożyty, jak potwierdzić zakażenie badaniem, co jeść przy kuracji i dlaczego profilaktyka na własną rękę może zaszkodzić.
Tekst ma charakter informacyjny. Nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Przed rozpoczęciem leczenia lub zmianą diety skonsultuj się ze specjalistą.
Czy każdy ma pasożyty? Obalamy popularny mit
NIE. To szkodliwy mit promowany przez sprzedawców magicznych suplementów. W krajach rozwiniętych, z dostępem do bieżącej wody i wysokim poziomem higieny, zakażenia pasożytnicze to określone jednostki chorobowe (np. owsica u dzieci), a nie "powszechny stan" każdej osoby.
Mit działa, bo zmęczenie, wzdęcia czy gorszy nastrój mają dziesiątki przyczyn. Łatwo więc przypisać je pasożytom i sprzedać "kurację oczyszczającą". W praktyce o zakażeniu przesądza badanie, a nie lista ogólnych dolegliwości.
Skoro nie każdy ma pasożyty, skąd biorą się u tych, którzy je mają? Sprawdźmy najczęstsze drogi zakażenia.
Skąd się biorą pasożyty w organizmie?
Picie wody z nieznanego źródła
Może zawierać jaja lub cysty pasożytów, których nie widać gołym okiem.
Źle umyte owoce i warzywa
Na skórce i liściach mogą zostać jaja pasożytów z gleby.
Brak higieny rąk
Brudne dłonie przenoszą jaja do ust, zwłaszcza przed jedzeniem.
Picie wody z nieznanego źródła
Może zawierać jaja lub cysty pasożytów, których nie widać gołym okiem.
Źle umyte owoce i warzywa
Na skórce i liściach mogą zostać jaja pasożytów z gleby.
Brak higieny rąk
Brudne dłonie przenoszą jaja do ust, zwłaszcza przed jedzeniem.
Domowe zwierzęta
Mogą być nosicielami pasożytów, dlatego liczy się mycie rąk po kontakcie.
Owady (w szczególności muchy)
Przenoszą zanieczyszczenia na jedzenie.
Skupiska ludzi (w szczególności przedszkola, place zabaw, piaskownice)
Tam zakażenia przenoszą się najłatwiej, bo dzieci często wkładają ręce do buzi.
Domowe zwierzęta
Mogą być nosicielami pasożytów, dlatego liczy się mycie rąk po kontakcie.
Owady (w szczególności muchy)
Przenoszą zanieczyszczenia na jedzenie.
Skupiska ludzi (w szczególności przedszkola, place zabaw, piaskownice)
Tam zakażenia przenoszą się najłatwiej, bo dzieci często wkładają ręce do buzi.
Niedobory enzymów trawiennych
Enzymy rozkładają jedzenie na mniejsze cząstki, więc gdy ich brakuje, układ pokarmowy pracuje słabiej.
Osłabiona motoryka układu trawiennego
To ruchy jelit, które przesuwają treść pokarmową dalej.
Osłabienie układu odpornościowego
Organizm gorzej broni się przed zakażeniem.
Niedobory enzymów trawiennych
Enzymy rozkładają jedzenie na mniejsze cząstki, więc gdy ich brakuje, układ pokarmowy pracuje słabiej.
Osłabiona motoryka układu trawiennego
To ruchy jelit, które przesuwają treść pokarmową dalej.
Osłabienie układu odpornościowego
Organizm gorzej broni się przed zakażeniem.
Obecność przewlekłych stanów zapalnych
Obciążają organizm i mogą pogarszać pracę jelit.
Stres
Może zaburzać pracę układu trawiennego.
Obecność przewlekłych stanów zapalnych
Obciążają organizm i mogą pogarszać pracę jelit.
Stres
Może zaburzać pracę układu trawiennego.
Jeśli podejrzewasz u siebie zakażenie, nie zgaduj. Najpierw potwierdź je badaniem.
Jak sprawdzić, czy masz pasożyty? Właściwa diagnostyka
Kup w aptece specjalny, jałowy pojemnik z łopatką. Pobierz 3 próbki w odstępie 2-3 dni. Dostarcz próbkę do laboratorium jak najszybciej, najlepiej w ciągu 2 godzin. Jeśli to niemożliwe, przechowuj ją w chłodnym miejscu, np. w lodówce.
Przed dostarczeniem próbki z łatwością wyszukasz certyfikowane laboratorium, wpisując np. "test na pasożyty w Warszawie" czy "w Gdańsku". Zazwyczaj wyniki są gotowe do odbioru w ciągu 5-10 dni roboczych. Omów je z lekarzem. Dzięki temu unikniesz błędnej interpretacji wyniku, a w razie potrzeby wdrożysz właściwe leczenie.
Badanie kału to nie jedyna droga. Lekarz może zlecić także badania krwi, o czym piszemy niżej, w pytaniach na końcu tekstu. Wynik zawsze czyta się razem z objawami, dlatego nie opieraj decyzji na samym internetowym teście.
Profilaktyczne odrobaczanie ludzi - dlaczego lekarze mówią „NIE”?
Profilaktyczne branie silnych leków przeciwpasożytniczych jest jak profilaktyczne łykanie antybiotyków przed sezonem jesiennym. Takie postępowanie może osłabiać naturalną barierę obronną organizmu. Może też pogorszyć funkcjonowanie narządów.
Leki na receptę (np. albendazol, mebendazol) są metabolizowane przez wątrobę i nerki. To znaczy, że te narządy rozkładają i usuwają lek z organizmu, więc dostają dodatkowe obciążenie. Bez wskazań medycznych nie ma powodu ich narażać.
Dodatkowo nieumiejętne stosowanie ziół (np. piołun, wrotycz, kamala oraz krwiściąg lekarski) może być neurotoksyczne, czyli szkodliwe dla układu nerwowego. Dotyczy to w szczególności dzieci. "Naturalne" nie znaczy "bezpieczne", zwłaszcza gdy dawkujesz na oko.
Jeśli nie leki ani zioła, co możesz zrobić sam? Zacznij od talerza.
Co jeść przy odrobaczaniu? Dieta przeciwpasożytnicza
Odpowiednia dieta wspiera jelita i może być bezpieczną "profilaktyką" oraz pomocą podczas odrobaczania. Nie zastępuje jednak leczenia, jeśli lekarz je zaleca. Podstawą jest zawsze dieta wysokoodżywcza o możliwie najmniejszym stopniu przetworzenia produktów. Jedz dobrej jakości mięso, ryby, warzywa, owoce, kasze. Zadbaj również o podaż dobrych tłuszczy, aby organizm miał energię do walki z pasożytami.
| Przyjaciele jelit | Wrogowie jelit |
|---|---|
| pestki dyni | cukier |
| czosnek | pszenica |
| kiszonki | słodkie przetwory mleczne |
| burak | przetworzona żywność |
| kapusta | fast foody |
| marchew | napoje gazowane |
| papryka | energetyki |
| pietruszka | |
| seler | |
| szczypior |
Tabela pokazuje kierunek, a nie sztywny zakaz. Po lewej są produkty mało przetworzone, bogate w warzywa i kiszonki. Po prawej zostają cukier i żywność mocno przetworzona. Liczy się różnorodność i prosty skład.
Wyobraź sobie przykładowy obiad: kasza, pieczona ryba, surówka z kapusty i marchwi oraz łyżka kiszonki. Do tego garść pestek dyni na przekąskę. To tylko ilustracja, jak może wyglądać prosty talerz, a nie gotowy jadłospis.
Jeśli nie masz czasu lub siły na gotowanie, rozważ dietę pudełkową. W katalogu Foodango porównasz oferty cateringów i sprawdzisz skład posiłków. Wybieraj menu o prostym, mało przetworzonym składzie. Ewentualne ograniczenia omów wcześniej z lekarzem lub dietetykiem.
Sprawdź, czy dowozimy do Ciebie
Wpisz kod pocztowy i miasto, aby dowiedzieć się, czy dowozimy do Twojej lokalizacji
Złe samopoczucie po odrobaczaniu - czy to normalne?
Proces odrobaczania może wiązać się z reakcją, którą potocznie nazywa się detoksykacyjną. Obumierające drobnoustroje wydzielają substancje toksyczne. Mogą one wywoływać dyskomfort oraz stany podgorączkowe. Nasilenie objawów zależy od stopnia zarobaczenia. Zazwyczaj trwają one od 2 do 3 dni.
Pij więcej wody. Dzięki temu szybciej zostaną usunięte z organizmu toksyny wytworzone przez umierające pasożyty. Woda zapewni też odpowiednią podaż elektrolitów, czyli soli mineralnych potrzebnych organizmowi do pracy.
W tym czasie brzuch często protestuje, więc pomaga prosty, łagodny jadłospis. Przykładem jest dieta łatwostrawna. Dieta łatwostrawna, czyli lekkostrawna, opiera się na potrawach łagodnych dla żołądka i jelit. Czy taki wariant pasuje do Twojej sytuacji, ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: jakich produktów nie łączyć ze sobą.
Kiedy iść do lekarza?
Skontaktuj się z lekarzem, gdy objawy trwają dłużej niż kilka dni lub się nasilają. Dotyczy to zwłaszcza bólów brzucha, biegunki, spadku masy ciała i stałego osłabienia. Lekarza odwiedź też wtedy, gdy podejrzewasz zakażenie u dziecka.
Po powrocie z podróży do krajów, w których występują tropikalne pasożyty, powiedz o tym lekarzowi. Taka informacja ułatwia dobór badań. Nie zaczynaj leczenia na własną rękę, bo różne pasożyty wymagają różnych leków.
Jak zmniejszyć ryzyko zarażenia na co dzień?
Większość dróg zakażenia zamykają proste nawyki. Myj ręce po zabawie ze zwierzęciem, po powrocie do domu i przed jedzeniem. Dokładnie myj owoce i warzywa. Pij wodę ze sprawdzonego źródła.
Sprzątaj odchody zwierząt, a kuwety czyść w rękawiczkach. To ogranicza kontakt z jajami pasożytów, które łatwo trafiają na dłonie. Każdy z tych nawyków kosztuje chwilę, a zastępuje leki, których nie powinieneś brać bez wskazań.
Gdy zakażenie jednak się pojawi, ważne jest, żeby wiedzieć, z jakim pasożytem masz do czynienia. Poniżej opisujemy te, które spotyka się najczęściej.
Najczęściej spotykane rodzaje pasożytów
Owsik
Owsiki pasożytują w jelicie grubym, wyrostku robaczkowym oraz końcowym odcinku jelita cienkiego. Są bardzo aktywne nocą i wtedy mogą wydostawać się z odbytu. Robaki owsicy dojrzewają w czasie 2-4 tygodni, a żyją do 2 miesięcy. Owsiki często występują u dzieci w wieku przedszkolnym. Do zakażenia łatwo dochodzi przez usta i brudne ręce. Te pasożyty dają następujące objawy: swędzenie w okolicach odbytu, bóle głowy, bóle brzucha, problemy z wypróżnianiem, przewlekły katar, nudności i wysypka.
Włosogłówka
Jaja włosogłówki są dość charakterystyczne, ponieważ mają czopy na obu końcach. Ten pasożyt żywi się głównie krwią, wnikając w śluzówkę jelita. Utrudnia przez to wchłanianie witamin i składników mineralnych, co często prowadzi do anemii. Oprócz tego występują takie objawy jak: brak apetytu, bóle brzucha, spadek masy ciała, zawroty i bóle głowy, biegunka śluzowa, bezsenność, stany nerwicowe oraz objawy skórne, przypominające alergię. Włosogłówką można zarazić się poprzez wypicie zanieczyszczonej wody lub przez zjedzenie nieumytych owoców bądź warzyw.
Glista ludzka
Glista osiąga około 40 cm długości i ma obły kształt o barwie bladoróżowej. Pasożytuje w jelitach. Choroba powodowana przez glisty nosi nazwę glistnicy. Glistnica objawia się najczęściej anemią, problemami trawiennymi, nietolerancją nabiału, obniżoną absorpcją witaminy A, chronicznym kaszlem, ogólnym osłabieniem, zawrotami głowy i obrzękami twarzy. Glistą można się zarazić tak samo jak włosogłówką, czyli przez wodę zakażoną jajami lub niedomyte warzywa i owoce.
Owsik
Owsiki pasożytują w jelicie grubym, wyrostku robaczkowym oraz końcowym odcinku jelita cienkiego. Są bardzo aktywne nocą i wtedy mogą wydostawać się z odbytu. Robaki owsicy dojrzewają w czasie 2-4 tygodni, a żyją do 2 miesięcy. Owsiki często występują u dzieci w wieku przedszkolnym. Do zakażenia łatwo dochodzi przez usta i brudne ręce. Te pasożyty dają następujące objawy: swędzenie w okolicach odbytu, bóle głowy, bóle brzucha, problemy z wypróżnianiem, przewlekły katar, nudności i wysypka.
Włosogłówka
Jaja włosogłówki są dość charakterystyczne, ponieważ mają czopy na obu końcach. Ten pasożyt żywi się głównie krwią, wnikając w śluzówkę jelita. Utrudnia przez to wchłanianie witamin i składników mineralnych, co często prowadzi do anemii. Oprócz tego występują takie objawy jak: brak apetytu, bóle brzucha, spadek masy ciała, zawroty i bóle głowy, biegunka śluzowa, bezsenność, stany nerwicowe oraz objawy skórne, przypominające alergię. Włosogłówką można zarazić się poprzez wypicie zanieczyszczonej wody lub przez zjedzenie nieumytych owoców bądź warzyw.
Glista ludzka
Glista osiąga około 40 cm długości i ma obły kształt o barwie bladoróżowej. Pasożytuje w jelitach. Choroba powodowana przez glisty nosi nazwę glistnicy. Glistnica objawia się najczęściej anemią, problemami trawiennymi, nietolerancją nabiału, obniżoną absorpcją witaminy A, chronicznym kaszlem, ogólnym osłabieniem, zawrotami głowy i obrzękami twarzy. Glistą można się zarazić tak samo jak włosogłówką, czyli przez wodę zakażoną jajami lub niedomyte warzywa i owoce.
Przywra
Wielkość przywry waha się od kilku milimetrów do kilku centymetrów. W naturze występuje kilka rodzajów przywr, a najpowszechniejsze z nich to motylica wątrobowa i przywra krwi. Zarażenie motylicą wątrobową wywołuje chorobę zwaną fascjolozą. Przejawia się ona ogólnymi zaburzeniami trawienia i funkcji wątroby. W skrajnym przypadku prowadzi do żółtaczki. Można się nią zarazić poprzez picie zanieczyszczonej wody. Z kolei przywra krwi wywołuje chorobę zwaną schistosomatozą lub bilharcjozą. W organizmie człowieka żyje w naczyniach krwionośnych i żywi się krwią. Postać dorosła może żyć nawet do kilkunastu lat. Przywra krwi występuje głównie w północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Indiach oraz w Australii. Podczas pobytu w tych krajach szczególnie uważaj na zanieczyszczoną wodę.
Lamblia
Giardia lamblia to pierwotniak wywołujący giardiozę. Pasożytuje na komórkach nabłonkowych jelita lub pęcherzyka żółciowego. Zakażenie często, ale nie zawsze przebiega bezobjawowo. W przypadku ostrego zakażenia u dorosłych występują nudności, brak apetytu, gazy, stan podgorączkowy, wzdęcia i kurczowe bóle brzucha, niekiedy w okolicy pęcherzyka żółciowego. Dochodzą do tego bóle głowy, zmęczenie, bezsenność i reakcje uczuleniowe z różnego rodzaju wysypką. U dzieci zazwyczaj występuje wodnista biegunka. Do zarażenia dochodzi w wyniku spożycia niedomytego pokarmu lub skażonej wody.
Tasiemiec
Tasiemiec pasożytuje w jelicie cienkim i osiąga nawet 15 metrów długości. W Polsce najczęściej spotykany jest tasiemiec nieuzbrojony. Istnieje również tasiemiec uzbrojony, który ma haczyki i przyssawki. Dzięki nim przytwierdza się do ściany jelita cienkiego. Oprócz przewodu pokarmowego tasiemiec uzbrojony może się osadzić w mięśniach i narządach wewnętrznych człowieka jako larwa zwana wągrem. Szczególnie niebezpieczne są przypadki osadzenia larwy w mózgu i w gałce ocznej. W mózgu pojawiają się objawy podobne do padaczki oraz bóle głowy i nudności. W gałce ocznej larwa może doprowadzić do ślepoty. Choroby wywoływane przez tasiemca uzbrojonego to tenioza (zarażenie wągrami) oraz cysticerkoza (jaja inwazyjne). Najczęstsze objawy wywołane przez tasiemce to: anemia, awitaminoza, osłabienie, chudnięcie, bóle brzucha, wymioty, biegunka lub zaparcia. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową, poprzez spożycie mięsa zawierającego postacie przetrwalnikowe pasożyta (wągrów).
Przywra
Wielkość przywry waha się od kilku milimetrów do kilku centymetrów. W naturze występuje kilka rodzajów przywr, a najpowszechniejsze z nich to motylica wątrobowa i przywra krwi. Zarażenie motylicą wątrobową wywołuje chorobę zwaną fascjolozą. Przejawia się ona ogólnymi zaburzeniami trawienia i funkcji wątroby. W skrajnym przypadku prowadzi do żółtaczki. Można się nią zarazić poprzez picie zanieczyszczonej wody. Z kolei przywra krwi wywołuje chorobę zwaną schistosomatozą lub bilharcjozą. W organizmie człowieka żyje w naczyniach krwionośnych i żywi się krwią. Postać dorosła może żyć nawet do kilkunastu lat. Przywra krwi występuje głównie w północnej Afryce, na Bliskim Wschodzie, w Indiach oraz w Australii. Podczas pobytu w tych krajach szczególnie uważaj na zanieczyszczoną wodę.
Lamblia
Giardia lamblia to pierwotniak wywołujący giardiozę. Pasożytuje na komórkach nabłonkowych jelita lub pęcherzyka żółciowego. Zakażenie często, ale nie zawsze przebiega bezobjawowo. W przypadku ostrego zakażenia u dorosłych występują nudności, brak apetytu, gazy, stan podgorączkowy, wzdęcia i kurczowe bóle brzucha, niekiedy w okolicy pęcherzyka żółciowego. Dochodzą do tego bóle głowy, zmęczenie, bezsenność i reakcje uczuleniowe z różnego rodzaju wysypką. U dzieci zazwyczaj występuje wodnista biegunka. Do zarażenia dochodzi w wyniku spożycia niedomytego pokarmu lub skażonej wody.
Tasiemiec
Tasiemiec pasożytuje w jelicie cienkim i osiąga nawet 15 metrów długości. W Polsce najczęściej spotykany jest tasiemiec nieuzbrojony. Istnieje również tasiemiec uzbrojony, który ma haczyki i przyssawki. Dzięki nim przytwierdza się do ściany jelita cienkiego. Oprócz przewodu pokarmowego tasiemiec uzbrojony może się osadzić w mięśniach i narządach wewnętrznych człowieka jako larwa zwana wągrem. Szczególnie niebezpieczne są przypadki osadzenia larwy w mózgu i w gałce ocznej. W mózgu pojawiają się objawy podobne do padaczki oraz bóle głowy i nudności. W gałce ocznej larwa może doprowadzić do ślepoty. Choroby wywoływane przez tasiemca uzbrojonego to tenioza (zarażenie wągrami) oraz cysticerkoza (jaja inwazyjne). Najczęstsze objawy wywołane przez tasiemce to: anemia, awitaminoza, osłabienie, chudnięcie, bóle brzucha, wymioty, biegunka lub zaparcia. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową, poprzez spożycie mięsa zawierającego postacie przetrwalnikowe pasożyta (wągrów).
Przeczytaj też
FAQ - Najczęstsze pytania o odrobaczanie
Czy profilaktyczne odrobaczanie ludzi raz w roku jest konieczne?
Nie, tylko w przypadku ewidentnych wskazań. O potrzebie leczenia decyduje lekarz na podstawie objawów i badań, a nie kalendarz.
Co pić przy odrobaczaniu organizmu?
Wodę. Pomaga ona usuwać toksyny wytworzone przez umierające pasożyty i uzupełnia elektrolity.
Czy zioła na pasożyty są bezpieczne dla małych dzieci?
Nie. Niektóre zioła, np. piołun czy wrotycz, mogą być neurotoksyczne, w szczególności u dzieci. Nie podawaj dziecku żadnych preparatów bez konsultacji z lekarzem.
Po jakim czasie działają leki przeciwpasożytnicze?
Często już po kilku godzinach od przyjęcia. Pełny efekt terapeutyczny, czyli wydalenie pasożytów z organizmu, następuje zazwyczaj po kilku dniach.
Dlaczego po odrobaczaniu boli brzuch?
Wynika to głównie z gwałtownego obumierania pasożytów, które uwalniają toksyny podrażniające jelita (reakcja Herxheimera). Jest to naturalna reakcja organizmu na pozbywanie się pasożytów. Objawia się skurczami, wzdęciami, biegunką lub nudnościami, które zazwyczaj mijają w ciągu kilku dni.
Czy zwykłe badanie krwi wykryje pasożyty?
Zwykłe badanie krwi (morfologia z rozmazem) może sugerować obecność pasożytów poprzez podwyższony poziom eozynofili, czyli jednego z rodzajów białych krwinek. Dokładne wykrycie konkretnego pasożyta wymaga jednak specjalistycznych badań krwi na przeciwciała (IgG, IgM) lub badania kału.
Czy każdy ma w sobie uśpione pasożyty?
Nie. Stwierdzenie, że każdy człowiek ma w sobie uśpione pasożyty, jest nadużyciem. Ryzyko kontaktu z pasożytami istnieje, ale nie oznacza ono zakażenia. Potwierdzają je dopiero badania.
Jak nie zarazić się pasożytami od psa lub kota?
Liczy się higiena: myj ręce po zabawie i przed jedzeniem. Regularnie odrobaczaj zwierzęta (co 3-6 miesięcy) i badaj ich kał. Sprzątaj odchody. Unikaj całowania zwierząt, a kuwety czyść w rękawiczkach.
Czy owsica wymaga leczenia całej rodziny?
Tak, owsica wymaga leczenia całej rodziny, a także wszystkich osób, które miały bliski kontakt z zakażonym (domownicy, dzieci w grupie przedszkolnej). Owsiki bardzo łatwo się rozprzestrzeniają, a u dorosłych choroba często przebiega bezobjawowo. Nie jest to jedyny pasożyt, który tego wymaga. Przy lambliozie również trzeba zadbać o wszystkich domowników.
