foodango

Jej wysokość wątroba - jakie spełnia funkcje i jak o nią dbać

Klaudia Malesińska

Klaudia Malesińska

Autorka treści dietetycznych

4 minuty czytania19 lutego 2026

Recenzja:Paulina Kreft-Bubka

Wątroba to kluczowy organ w naszym organizmie. Niewiele się o niej mówi, nie bardzo się ją na co dzień docenia, a już na pewno nie za bardzo się o nią dba. Do czasu. A dokładnie, do czasu kiedy nie zaczną się problemy ze zdrowiem. Wątroba ma cztery płaty, pokryta jest otrzewną i torebką wątrobową. Zbudowana jest z komórek wątrobowych (hepatocytów), które wykonują niesamowicie ciężką i niedocenianą pracę „przekształcając” żywność (białko, węglowodany, tłuszcze) w energię.

Jej wysokość wątroba - jakie spełnia funkcje i jak o nią dbać

Jakie funkcje pełni wątroba

Można ją określić jako wielozadaniowego pracownika, którego nie da się zastąpić i bez którego nasz organizm nie może żyć. Odgrywa rolę m.in. w regulacji glukozy, cukru we krwi, insuliny, ciśnienia krwi, estrogenu, testosteronu, a także w produkcji i całym metabolizmie cholesterolu. Wątroba zachowuje się jak filtr, przez który “przepływają” wszelkie toksyny takie jak: amoniak czy alkohol z krwiobiegu. W wątrobie zachodzi również rozpad tłuszczów (trójglicerydów) na glicerol i wolne kwasy tłuszczowe, które mogą zostać utlenione w mitochondriach dając nam energię. To dlatego osoby, które chcą zredukować masę ciała i poziom tłuszczu powinny zadbać o ten organ. To tylko kilka zadań, a poniżej zerknijmy na małe podsumowanie jej najważniejszych funkcji:

  • przekształca węglowodany w glukozę generując najszybszy materiał energetyczny,
  • rozkłada tłuszcze do kwasów tłuszczowych i wytwarza m.in. cholesterol,
  • wytwarza białka, które znajdują się w osoczu, bierze udział w przemianach białka i aminokwasów,
  • gromadzi witaminy: A, D, B12 oraz żelazo,
  • neutralizuje toksyny (alkohol, przemiany leków),
  • przekształca amoniak w mocznik,
  • produkuje hormony (trombopoetyna, IGF-1, hepcydyna) oraz angiotensynogen, z którego powstaje angiotensyna,
  • jest środowiskiem, w którym zachodzi największa konwersja hormonów tarczycy (T4 w T3),
  • wytwarza żółć potrzebną do trawienia tłuszczów,
  • przemienia hem w bilirubinę,
  • ma zdolność fagocytozy, czyli neutralizuje drobnoustroje wywołujące stany zapalne, zakażenia, itp.

W jaki sposób praca wątroby wpływa na funkcje życiowe

Jednym słowem - wątroba ma dużo do zrobienia każdego dnia i w każdej chwili. Funkcjonowanie wątroby jest decydującym czynnikiem, który warunkuje wiele aspektów zdrowia. Wpływa na poziom energii, samopoczucie, humor, gdyż jest magazynem pokładów energetycznych uzyskiwanych z pożywienia. Często słyszymy, że “człowiek głodny to człowiek zły” i możemy to powiązać z funkcjonowaniem tego organu. Idąc dalej, skoro wątroba zamienia pokarm w energię, wówczas decyduje o naszym apetycie. Jeśli jej praca będzie zaburzona, możemy mieć napady wilczego głodu lub wręcz przeciwnie - tracimy chęci do jedzenia. To, jak wykorzystujemy energię z pożywienia (uzyskaną głównie poprzez pracę wątroby) będzie wpływać na nasze skupienie, koncentrację i produktywność w czasie nauki lub wykonywania obowiązków w pracy.

Stan skóry, włosów i paznokci uzależniony jest od odżywienia organizmu i obecności witamin i minerałów, które warunkują ich kondycję. Wypadanie włosów, rozdwajanie końcówek, słabe i łamliwe paznokcie, przesuszona skóra czy skóra z wypryskami nie należą jednak do typowych objawów chorób wątroby. Chora wątroba daje o sobie znać zwykle inaczej: zmęczeniem, brakiem apetytu, nudnościami, świądem skóry, a na późniejszym etapie także jej zażółceniem.

Praca wątroby wpływa także na kolor moczu, a odpowiada za to bilirubina. Jeżeli zatem jest on ciemniejszy niż zwykle, nasza wątroba lub drogi żółciowe mogą chorować, bo właśnie wtedy bilirubina przechodzi do moczu. Z wątrobą bywa też związany zapach z ust, ale dopiero w zaawansowanej niewydolności tego narządu: jest wtedy charakterystyczny i stały, a taki objaw to powód, by pilnie zgłosić się do lekarza.

W wątrobie powstaje między innymi białko SHBG, które przenosi estradiol i testosteron, dlatego choroby wątroby, zwłaszcza marskość, mogą zaburzać gospodarkę hormonów płciowych, a u wielu chorych także życie seksualne. Organ można porównać również do strażnika, który strzeże naszej odporności. Wątroba jest zdolna do “niszczenia” (mówiąc w dużym uproszczeniu) bakterii, wirusów, które mogłyby wywołać u nas infekcję, przeziębienie, grypę, zakażenie. Każdy z tych stanów jest przykładem stanu zapalnego, który osłabia cały organizm i spowalnia i zakłóca podstawowe funkcje życiowe. Przykładem takiej sytuacji jest zaburzone trawienie i w konsekwencji nieregularność wypróżnień, a także utrudnione wchłanianie substancji odżywczych, które grozi niedoborami i pogorszeniem funkcjonowania innych narządów.

Jeżeli wystąpił u Ciebie któryś z ww. objawów chorej wątroby, warto wówczas sprawdzić u lekarza, czy nasza wątroba jest zdrowa. Przykładowo - jeśli cierpimy na niedoczynność tarczycy, nasza wątroba może mieć podwyższone wskaźniki (ALAT, ASPAT), które zwykle obniżają się w trakcie leczenia tarczycy (1). Gdy od pewnego czasu nie potrafimy poradzić sobie z nieświeżym oddechem, wówczas powinniśmy najpierw przyjrzeć się zębom i dziąsłom, bo zapach związany z wątrobą pojawia się dopiero w zaawansowanej niewydolności tego narządu (2). Są to tylko przykłady, a powiązanie innych narządów z pracą wątroby jest niezliczone. Oznacza to, że objawy, które utrzymują się dłużej i nas niepokoją, warto omówić z lekarzem i zapytać go także o badania wątroby.

Co zapewnia optymalną pracę wątroby

Zapewniając zbilansowaną, gęsto-odżywczą dietę wspieramy pracę wątroby i nie potrzebujemy do tego suplementów i przeprowadzania detoksu. Zdrowa wątroba sama potrafi usunąć to, co szkodzi jej i innym komórkom i narządom ciała pracy. Poza tym, wątroba ma zdolności regeneracyjne i potrafi samodzielnie generować komórki, z których jest zbudowana. Dodatkowo, odpowiednio długi i głęboki sen, odpoczynek i regeneracja po ciężkim dniu pracy oraz cały nasz tryb życia (w tym: obecność i zdolność do radzenia sobie ze stresem w życiu) również warunkuje pracę wątroby.

Wszystko byłoby w porządku, jednak konsumpcja alkoholu, spożywanie tłuszczów trans, nadmiaru węglowodanów prostych, słodyczy, spożywanie wyjałowionej żywności, tylko chudych kawałków mięs, przetworzonych i rozgotowanych warzyw, w których znajdziemy niewielką ilość witamin, niedosypianie, zarywanie nocek, a nawet stresująca praca sprawia, że nasza wątroba potrzebuje wsparcia.

Jakie naturalne produkty mogą wspierać pracę wątroby?

  • ocet jabłkowy - tradycyjnie pity dla lepszego trawienia, choć badacze sprawdzali dotąd głównie jego wpływ na cukier i lipidy we krwi, a danych jest na razie niewiele (3)
  • warzywa bogata w siarkę, która pozwala wiązać toksyny: cebula, czosnek,
  • jajka - ze względu na zawartość choliny, która jest potrzebna do wyprowadzania tłuszczu i cholesterolu z wątroby, a jej niedobór sprzyja stłuszczeniu tego narządu (4),
  • wątróbka - zawiera również cholinę, ale też bardzo dużo witaminy A, dlatego spożywajmy ją najwyżej raz w tygodniu, a kobiety w ciąży powinny z niej zrezygnować (5),
  • kurczaki - ze względu na obecność karnozyny o działaniu antyzapalnym (6),
  • buraki - zawierają betalainę chroniącą wątrobę przed stresem oksydacyjnym (7),
  • oliwa z oliwek - reguluje poziom trójglicerydów (8),
  • surowa marchewka - ze względu na obecność beta-karotenu, który organizm przekształca w witaminę A (9),
  • imbir - w doświadczeniach na szczurach jego wyciąg obniżał markery stanu zapalnego w wątrobie, a czy podobnie działa u ludzi, pokażą dopiero kolejne badania (10),
  • awokado - według japońskiego badania zawiera pewne związki, które u szczurów zmniejszały uszkodzenie wątroby wywołane toksyną (11),
  • kawa - u osób z przewlekłym zapaleniem wątroby typu C, które regularnie ją piły, choroba postępowała wolniej, choć sam związek nie przesądza jeszcze, że to zasługa kawy (12),
  • zielona herbata - w badaniach obserwacyjnych osoby, które ją piły, rzadziej chorowały na wątrobę; dotyczy to naparu, bo po ekstraktach w kapsułkach opisano przypadki uszkodzenia wątroby (13),
  • kurkuma - zawarta w niej kurkumina ograniczała u zwierząt uszkodzenie wątroby wywołane nadmiarem żelaza czy toksycznym tetrachlorometanem; u ludzi korzyści pozostają niepewne, a suplementy o zwiększonej przyswajalności same mogą wątrobie zaszkodzić (14),
  • borówki - u szczurów wyciąg z borówek ograniczał uszkodzenie wątroby wywołane toksynami, m.in. lipopolisacharydem i d-galaktozaminą (15),
  • herbata z rumianku - mówi się, że wspiera regenerację wątroby, ale to wciąż bardziej tradycja niż wynik badań u ludzi; rumianek może też wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, a uszkodzenie wątroby po paracetamolu wymaga pilnej pomocy lekarskiej (16).

Czy suplementy diety wspierają pracę wątroby?

  • ostropest plamisty (milk thistle) - zioło, po które od dawna sięga się z myślą o wątrobie; w badaniach klinicznych, także u osób z zapaleniem wątroby typu C, jego skuteczność pozostała jednak niepewna (17),
  • cordyceps - grzyb znany z medycyny chińskiej; wątrobę chronił dotąd w badaniach na myszach, którym podawano jeden z jego składników, kordycepinę, więc na wyniki u ludzi trzeba jeszcze poczekać (18),
  • bazylia azjatycka - jej wyciąg ograniczał u szczurów uszkodzenie wątroby po paracetamolu, ale u ludzi przedawkowanie tego leku wymaga natychmiastowej pomocy lekarskiej i nie zastąpią jej domowe sposoby (19),
  • astragalus - sprawdzano, czy ogranicza namnażanie wirusa zapalenia wątroby typu B, ale u nosicieli działał podobnie jak placebo; osoby z chorobami autoimmunologicznymi powinny go unikać (20),
  • N-acetylocysteina - to odtrutka, którą lekarze podają w szpitalu po przedawkowaniu paracetamolu, czyli lek stosowany pod ich kontrolą, a nie suplement na co dzień (21).

Źródła

Szybciej, prościej, lepiej z nową aplikacją!

Grafika mob.png