Jak (tak naprawdę) zdrowo się odżywiać?

Dostęp do wiedzy o żywieniu jest dziś ogromny. Każdy w internecie bywa dietetykiem i chętnie poda „najlepszą” radę. Przez to łatwo o chaos informacyjny i dezinformację. Która dieta jest najlepsza? Jak zdrowo jeść? I czym tak naprawdę jest zdrowe odżywianie?

Zewsząd atakują nas propozycje diet i reklamy suplementów. Tymczasem zdrowe odżywianie nie jest dietą cud. To styl życia. Wystarczy kilka prostych zasad stosowanych codziennie, żeby jeść prozdrowotnie.
Poniżej tłumaczymy, jak to wygląda w praktyce. To przewodnik dla początkujących, bez skrajności i bez zakazów na każdy dzień.
Jak zdrowo się odżywiać: 5 prostych zasad
Każda z tych zasad działa osobno. Razem tworzą nawyki, które realnie wpływają na zdrowie. Zacznij od tej, która wydaje Ci się najłatwiejsza.
1. Unikaj żywności wysokoprzetworzonej
Najprostsza zasada zdrowego odżywiania brzmi: jedz mniej gotowej żywności ze sklepu. Nie oznacza to, że już nigdy nie sięgniesz po wafelki w czekoladzie czy pulpety w sosie ze słoika. Takie produkty powinny jednak być w Twojej kuchni rzadkością.
Pomaga zasada 80/20. Osiemdziesiąt procent diety to jedzenie, które przygotowujesz od podstaw. Może to być surówka z białej kapusty i marchewki zamiast gotowej colesław z konserwantami i wzmacniaczami smaku. Może to być udko kurczaka upieczone w domu zamiast mięsa w panierce ze sklepu. Może to być też sos na przecierze pomidorowym z kartonika zamiast gotowego sosu do spaghetti.
Pozostałe 20% mogą stanowić produkty gotowe do jedzenia. Cały Twój wysiłek polega wtedy na otwarciu opakowania i ewentualnym podgrzaniu.
Wiele produktów zalicza się do przetworzonych, ale nie do wysokoprzetworzonych. Różnią się one jednak jakością. Weźmy wędlinę. Może składać się z samego mięsa, soli i przypraw. Jej skład może też wyglądać tak: mięso z indyka (74%), woda, sól, regulatory kwasowości (mleczan potasu, octany potasu), białko sojowe, stabilizatory (difosforany, trifosforany, polifosforany), substancja zagęszczająca (karagen), błonnik pszenny, wzmacniacz smaku (glutaminian monosodowy), aromaty, przeciwutleniacze (izoaskorbinian sodu, askorbinian sodu), ekstrakty przypraw, skrobia modyfikowana, glukoza i substancja konserwująca (azotyn sodu). Wybór jest oczywisty: im krótszy skład, tym lepiej.
Nie musisz być specjalistą od żywienia. Wystarczy wiedzieć, że krótki skład to bardzo często dobry skład. Najczęściej mówi się, żeby unikać produktów z więcej niż 5 pozycjami na liście składników. To dziś mniej trudne, niż się wydaje. Coraz więcej producentów stawia na jakość i wypuszcza naturalne linie produktów. W sklepach znajdziesz jogurt bez dodatku cukru czy parówki z 99% mięsa.
Jak więc jeść zdrowo na co dzień? Robiąc zakupy, czytaj etykiety. Zacznij od odwrócenia opakowania i sprawdzenia, ile składników się na nim znajduje.
2. Jedz warzywa i owoce w każdym posiłku

Połowa dziennego jedzenia
Nowa piramida zdrowego żywienia, opracowana przez Instytut Żywności i Żywienia, dobrze pokazuje, jak jeść. Za podstawę codziennej diety uznaje warzywa i owoce. Powinny one stanowić przynajmniej połowę tego, co zjadasz w ciągu dnia.

Proporcja warzyw do owoców
Warzywa i owoce nie mają jednak w diecie takiego samego znaczenia. W codziennej porcji świeżych produktów warzywa powinny stanowić 75%, a owoce 25%. Przykładowo na pół papryki, pomidora i 2 garście sałaty przypada 1 jabłko. Dzięki temu dostajesz dużo składników odżywczych i mniej cukrów prostych.

Połowa dziennego jedzenia
Nowa piramida zdrowego żywienia, opracowana przez Instytut Żywności i Żywienia, dobrze pokazuje, jak jeść. Za podstawę codziennej diety uznaje warzywa i owoce. Powinny one stanowić przynajmniej połowę tego, co zjadasz w ciągu dnia.

Proporcja warzyw do owoców
Warzywa i owoce nie mają jednak w diecie takiego samego znaczenia. W codziennej porcji świeżych produktów warzywa powinny stanowić 75%, a owoce 25%. Przykładowo na pół papryki, pomidora i 2 garście sałaty przypada 1 jabłko. Dzięki temu dostajesz dużo składników odżywczych i mniej cukrów prostych.

Surowe, czyli najzdrowsze
Nie wszystko musisz jeść na surowo. To jednak surowe warzywa i owoce dostarczają najwięcej prozdrowotnych substancji, czyli przeciwutleniaczy i witamin. Przeciwutleniacze to związki, które chronią komórki przed uszkodzeniami.

Garść warzyw do każdego posiłku
Warzywa pełnią ogromną rolę w codziennym jadłospisie. Pomagają chronić zdrowie przed tak powszechnymi chorobami jak nowotwory czy miażdżyca. W praktyce najłatwiej zacząć od dodania garści warzyw do każdego posiłku, także do śniadania i kolacji.

Surowe, czyli najzdrowsze
Nie wszystko musisz jeść na surowo. To jednak surowe warzywa i owoce dostarczają najwięcej prozdrowotnych substancji, czyli przeciwutleniaczy i witamin. Przeciwutleniacze to związki, które chronią komórki przed uszkodzeniami.

Garść warzyw do każdego posiłku
Warzywa pełnią ogromną rolę w codziennym jadłospisie. Pomagają chronić zdrowie przed tak powszechnymi chorobami jak nowotwory czy miażdżyca. W praktyce najłatwiej zacząć od dodania garści warzyw do każdego posiłku, także do śniadania i kolacji.
3. Unikaj cukru
Cukier dodaje się praktycznie do wszystkiego. Znajdziesz go oczywiście w słodyczach. Jest też w produktach, które ze słodkim smakiem mają niewiele wspólnego, na przykład w ketchupach. Dlatego ilość cukru w diecie rośnie często niezauważenie.
Jego nadmiar szkodzi organizmowi. Wiąże się nie tylko ze skłonnością do nadwagi i próchnicą, ale też z szeregiem poważniejszych problemów zdrowotnych. Wskazuje na to publikacja z 2016 roku w czasopiśmie Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences oraz wiele innych badań epidemiologicznych. Według nich nadmierne spożycie cukru:
- sprzyja nadwadze i otyłości, a szczególnie otyłości brzusznej
- może prowadzić do insulinooporności, czyli stanu, w którym komórki ciała stają się coraz mniej wrażliwe na insulinę, a trzustka produkuje jej coraz więcej, żeby poradzić sobie z cukrem z jedzenia
- wiąże się z cukrzycą typu II
- podtrzymuje przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu
- sprzyja zespołowi metabolicznemu, czyli stanowi z otłuszczeniem narządów wewnętrznych, podwyższonym poziomem trójglicerydów, cholesterolu LDL, glukozy i ciśnienia krwi
- jest jedną z przyczyn miażdżycy
- wiąże się z niealkoholowym stłuszczeniem wątroby
- nasila trądzik, ponieważ pobudza produkcję androgenów, pracę gruczołów łojowych i stan zapalny
- może zwiększać ryzyko depresji
- działa uzależniająco
Nie musisz zaczynać od całkowitej rezygnacji ze słodkiego. Najpierw sprawdź skład sosów, jogurtów i płatków śniadaniowych. Jeśli nie masz czasu planować jadłospisu, możesz rozważyć catering o niskim indeksie glikemicznym. Przed zmianą sposobu żywienia sprawdź dokładny opis oferty.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: woda w diecie.
4. Pij wodę, unikaj napojów słodzonych

Woda to podstawa
Woda jest niezbędna do życia. Wszystkie procesy w organizmie toczą się w środowisku wodnym. Już niewielkie odwodnienie powoduje na przykład problemy z koncentracją.

Nie dopuszczaj do pragnienia
Uczucie pragnienia oznacza, że organizm odczuwa już niedobór wody. Dlatego pij małymi porcjami przez cały dzień. Najlepiej w ogóle nie dopuszczaj do pragnienia.

Policz swoją normę
Ile wody potrzebujesz? Powszechne zalecenia mówią o 2 litrach dziennie. Ilość powinna jednak zależeć od aktywności fizycznej i masy ciała. Jeśli nie ćwiczysz, przyjmuje się 30 ml wody na 1 kg masy ciała. Wyobraź sobie osobę ważącą 70 kg (to przykład ilustracyjny). Po przemnożeniu 70 przez 30 ml wychodzi około 2,1 litra dziennie.

Sprawdź kolor moczu
Dobrym sposobem na sprawdzenie nawodnienia jest kolor moczu. Powinien być co najwyżej jasnożółty. Jeśli jest pomarańczowy, pijesz za mało.

Uważaj na soki
Unikaj napojów słodzonych, a soki owocowe pij okazjonalnie. Soki też nawadniają. Dostarczają jednak dużych ilości cukrów prostych i kalorii w płynie, których mózg nie traktuje jak jedzenia. A jak wiesz z poprzedniej zasady, cukier w diecie trzeba mocno ograniczać.
5. Zaplanuj jedzenie z wyprzedzeniem
Dobre zasady łatwo zawodzą, gdy jesteś głodny, a w lodówce nic nie ma. Wtedy sięgasz po to, co najszybsze, czyli zwykle po produkty wysokoprzetworzone. Plan na kilka dni do przodu zmniejsza to ryzyko.
Wystarczy lista zakupów oparta na warzywach, produktach o krótkim składzie i wodzie do picia. Dla osób, które nie mają czasu gotować, rozwiązaniem bywa też dieta pudełkowa. Wtedy skład i wielkość porcji ustala dostawca, więc warto porównać oferty i sprawdzić, co dokładnie zawierają posiłki.
Sprawdź, czy dowozimy do Ciebie
Wpisz kod pocztowy i miasto, aby dowiedzieć się, czy dowozimy do Twojej lokalizacji
Od czego zacząć, żeby nie robić rewolucji
Największym błędem początkujących jest zmiana wszystkiego naraz. Po tygodniu kończy się motywacja i wracają stare nawyki. Lepiej wprowadzać jedną zasadę na raz i utrzymać ją przez kilka tygodni.
Wyobraź sobie, że w pierwszym tygodniu zmieniasz tylko napoje: słodzone zastępujesz wodą. W drugim zaczynasz czytać etykiety przy zakupach. W trzecim dodajesz warzywa do każdego posiłku. To przykład ilustracyjny, ale pokazuje, jak małe kroki składają się na nowy styl życia.
Nie szukaj też jednej idealnej diety, która pasuje każdemu. Zdrowe odżywianie to zestaw prostych zasad, które dopasowujesz do swojego trybu dnia.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Jeśli masz choroby przewlekłe lub planujesz większą zmianę diety, skonsultuj się ze specjalistą.
Przeczytaj też
FAQ
Czy zdrowe odżywianie oznacza rezygnację z gotowych produktów?
Nie. Zasada 80/20 zakłada, że około 80% diety to jedzenie przygotowane od podstaw. Pozostałe 20% mogą stanowić produkty gotowe do spożycia. Przy zakupach wybieraj te z krótkim składem.
Ile warzyw i owoców powinienem jeść dziennie?
Według piramidy zdrowego żywienia Instytutu Żywności i Żywienia warzywa i owoce powinny stanowić przynajmniej połowę tego, co jesz w ciągu dnia. Z tej porcji 75% to warzywa, a 25% owoce.
Ile wody dziennie trzeba pić?
Powszechne zalecenia mówią o około 2 litrach. Jeśli nie uprawiasz aktywności fizycznej, możesz przyjąć 30 ml na 1 kg masy ciała. Przy większej aktywności potrzeba więcej. Sprawdzaj kolor moczu, który powinien być co najwyżej jasnożółty.
Czy soki owocowe są zdrowe?
Nawadniają, ale dostarczają dużo cukrów prostych i kalorii w płynie. Mózg nie traktuje tych kalorii jak jedzenia. Dlatego pij je okazjonalnie, a na co dzień wybieraj wodę.
Ile składników powinien mieć dobry produkt spożywczy?
Najczęściej mówi się o maksymalnie 5 pozycjach na liście składników. To nie sztywna reguła, ale dobra wskazówka. Krótki skład bardzo często oznacza lepszą jakość produktu.







