Ryby - wartościowe jedzenie czy źródło toksyn

Przewijasz media społecznościowe i trafiasz na post, że ryby to "worek toksyn". Zaraz potem przypominasz sobie, że w piątek miała być ryba na obiad. Krótka odpowiedź brzmi: ryb nie trzeba skreślać, bo korzyści z ich jedzenia przeważają nad ryzykiem. Poniżej tłumaczymy, skąd biorą się obawy, które gatunki warto ograniczać i ile ryb tygodniowo ma sens.
Jakie zanieczyszczenia trafiają do ryb?
Obawy dotyczą głównie bifenyli (związków chemicznych używanych kiedyś w przemyśle), pestycydów, dioksyn i furanów. Te substancje trafiają do mórz z atmosfery, ścieków i rzek. Ryby żyją w takiej wodzie, więc je pochłaniają.
Problem polega na tym, że zanieczyszczenia magazynują się w tkance tłuszczowej ryb. Z tego powodu mogą trafić na Twój talerz, na przykład z rybą zjedzoną w nadmorskim kurorcie. Nadmierna ekspozycja na te związki może zwiększać ryzyko nowotworów. Samo to zdanie brzmi groźnie, ale o skali zagrożenia decyduje dawka, czyli to, ile i jakiej ryby jesz.
Zobaczmy więc, czy zanieczyszczeń w rybach faktycznie przybywa.
Czy zanieczyszczeń w rybach przybywa?
Według Morskiego Instytutu Rybackiego jest odwrotnie, niż twierdzą internetowi krytycy. Przez ostatnie 15 lat ilość zanieczyszczeń w rybach wyraźnie zmalała. Wbrew mitom nie mamy więc do czynienia z coraz bardziej skażoną żywnością z morza.
Instytut opisał też, ile różnych gatunków ryb można zjeść tygodniowo bez ryzyka ze względu na zanieczyszczenia. W zdecydowanej większości przypadków dopuszczalne porcje są bardzo duże. Sięgają nawet ok. 23 kg ryby tygodniowo. W praktyce nikt tyle nie zje, więc limity nie są dla większości gatunków realnym ograniczeniem.
Które ryby jeść rzadziej, a które bez obaw?
Wyjątki da się policzyć na palcach. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) nie zaleca jedzenia rekina, miecznika, marlina i tuńczyka. Powód jest prosty: te gatunki zawierają najwięcej toksyn.
W Polsce do tej listy dochodzi łosoś bałtycki. Według zestawienia Morskiego Instytutu Rybackiego nie powinieneś jeść go więcej niż 105 g tygodniowo. To jedna mała porcja, więc przy tym gatunku warto liczyć.
| Ryba | Co mówią materiały źródłowe |
|---|---|
| Rekin, miecznik, marlin, tuńczyk | Niezalecane przez EFSA, bo mają największą zawartość toksyn |
| Łosoś bałtycki | Maksymalnie 105 g tygodniowo |
| Większość pozostałych gatunków | Bardzo duże dopuszczalne porcje, nawet ok. 23 kg tygodniowo |
Ilość dioksyn w rybie możesz też zmniejszyć w kuchni. Pomaga trymowanie, czyli obcinanie tłustych części ryby. Pomaga także smażenie i gotowanie. Przy łososiu bałtyckim odetnij część brzuszną, bo właśnie tam gromadzi się najwięcej dioksyn.
Skoro ryzyko jest tak wąskie, zobaczmy, co dokładnie zyskujesz, gdy ryba trafia na talerz.
Sprawdź, czy dowozimy do Ciebie
Wpisz kod pocztowy i miasto, aby dowiedzieć się, czy dowozimy do Twojej lokalizacji
Dlaczego warto jeść ryby mimo zanieczyszczeń?

Omega 3 dla serca i krążenia
Tłuste ryby morskie są bogate w kwasy tłuszczowe omega 3, czyli EPA i DHA. Mają one wpływ na wiele procesów w organizmie. Odpowiednie spożycie omega 3 obniża ciśnienie krwi i działa antyagregacyjnie, czyli utrudnia zlepianie się płytek krwi. Obniża też stężenie trójglicerydów (tłuszczów) we krwi. Dzięki temu omega 3 może zmniejszać ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak choroby układu krążenia czy cukrzyca typu 2. Badanie, na które powołują się materiały, pokazuje konkret. Dwie porcje ryb morskich tygodniowo wiążą się z mniejszym o 36% ryzykiem śmierci z powodu chorób układu krążenia. Autorzy uznali, że korzyści wyraźnie przewyższają możliwe skutki uboczne.

Witamina D, selen i jod, których trudno szukać gdzie indziej
Ryby to jedno z niewielu źródeł witaminy D, selenu i jodu w diecie Polaków. Niedobory witaminy D dotyczą ok. 90% społeczeństwa. Nawet przy wysokim spożyciu ryb w okresie jesienno-zimowym trzeba ją suplementować, a dawkę ustal z lekarzem lub dietetykiem. Selen i jod są potrzebne do pracy tarczycy, a ich niedobory przyczyniają się do niedoczynności tego gruczołu. Selen może też działać ochronnie w przypadku nowotworów wątroby i jelita grubego. Polskie gleby są ubogie w ten składnik, więc ryby mają u nas dodatkową wagę. Osoby jedzące ryby miały też zwykle najniższe ryzyko depresji.
Ile ryb w tygodniu jest bezpieczne?
Często cytuje się Paracelsusa: "Dosis facit venenum", czyli dawka czyni truciznę. W przypadku ryb w Polsce to zdanie niewiele pomaga. U nas problemem jest raczej zbyt mała ilość ryb niż zbyt duża.
| Instytucja | Zalecenie |
|---|---|
| WHO i FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa) | 1-2 porcje ryb tygodniowo |
| FDA (amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków) | Do 3 porcji tygodniowo uznaje za bezpieczne dla kobiet w ciąży |
Tymczasem ponad 80% Polaków je maksymalnie jeden posiłek rybny tygodniowo lub rzadziej. Spora część z nas jest więc poniżej zalecanego minimum. Jeśli jesteś w ciąży albo masz chorobę przewlekłą, ustal liczbę porcji z lekarzem lub dietetykiem.
Dla przezornych jest jeszcze jeden fakt. Głównym źródłem dioksyn i dioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli w naszej diecie są produkty mleczne i mięso, a nie ryby. Jeśli chcesz ograniczać toksyny, samo skreślenie ryb niewiele zmieni.
Jak wprowadzić ryby do jadłospisu bez planowania każdego obiadu?
Dwie porcje tygodniowo to zwykle jeden obiad i jedna kolacja. Najtrudniej wytrwać w nawyku, gdy musisz co tydzień szukać pomysłu i robić zakupy. Pomaga stały plan posiłków.
Jeśli nie chcesz sam układać menu, możesz sięgnąć po dietę pudełkową z rybą. W katalogu Foodango znajdziesz na przykład diety pudełkowe z rybą. Sprawdź w opisie diety, jakie ryby dostawca faktycznie wykorzystuje. Jeśli masz chorobę tarczycy, cukrzycę czy refluks, wybierz wariant dla swojej sytuacji i omów go z dietetykiem. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: jak naprawdę zdrowo się odżywiać.
Najczęściej zadawane pytania
Czy ryby są niebezpieczne przez metale ciężkie i dioksyny?
Zanieczyszczenia w rybach istnieją, ale ich ilość przez ostatnie 15 lat wyraźnie zmalała. Dla większości gatunków dopuszczalne tygodniowe porcje są bardzo duże. Wyjątki to kilka gatunków, o których piszemy wyżej.
Których ryb lepiej unikać?
EFSA nie zaleca rekina, miecznika, marlina i tuńczyka, bo zawierają najwięcej toksyn. W Polsce uwagę warto zwrócić na łososia bałtyckiego. Zjadaj go maksymalnie 105 g tygodniowo i odetnij część brzuszną.
Ile porcji ryb tygodniowo jeść?
Według WHO i FAO 1-2 porcje tygodniowo. FDA za bezpieczne dla kobiet w ciąży uznaje do 3 porcji. W ciąży konkretną ilość ustal z lekarzem.
Czy smażenie lub gotowanie zmniejsza ilość dioksyn?
Tak, ilość dioksyn można zmniejszyć przez trymowanie, smażenie i gotowanie. Przy łososiu bałtyckim obetnij część brzuszną, bo tam kumuluje się ich najwięcej.
Czy ryby są jedynym źródłem dioksyn w diecie?
Nie. Głównym źródłem dioksyn i dioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli w naszej diecie są produkty mleczne i mięso. Ryby mają w tym niewielki udział, a dostarczają składników, których trudno szukać w innych produktach.
Sprawdź w katalogu Foodango, który catering dietetyczny dowozi pod Twój adres ->





