Jak pozbyć się refluksu żołądkowo-przełykowego?

Uczucie pieczenia w przełyku, nudności i palący ból za mostkiem, często pojawiające się po obfitym posiłku lub podczas leżenia – to popularne objawy refluksu żołądkowo-przełykowego. Co je powoduje i jak im zapobiegać? Dowiesz się z poniższego artykułu!

Co to jest refluks, jakie są jego przyczyny i objawy?

Refluks żołądkowo-przełykowy i zgaga to pojęcia, które opisują cofanie się kwasu żołądkowego i treści żołądkowej do przełyku. Refluks jest dość powszechnym problemem w obecnych czasach. W rzeczywistości większość dorosłych go doświadcza, jednak u niektórych zwyczajnie przybiera charakter przejściowy i po prostu mija. Szacuje się, że 5-10% Polaków doświadcza refluksu każdego dnia. Czynniki, które zwiększają ryzyko wystąpienia refluksu, są następujące:

otyłość,

obecność przepukliny rozworu przełykowego,

ciąża,

palenie tytoniu,

stosowanie pewnych leków (także tych, które mają rzekomo zniwelować refluks), ale głównie niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), pigułki antykoncepcyjne, progestagen, aspiryna, leki stosowane w astmie (teofilina), leki psychotropowe (diazepam), a także wiele innych,

stres,

nadmierne spożycie kawy,

spożywanie alkoholu,

spożywanie nabiału – mleko, twarogi, serki, jogurty, maślanki, kefiry, sery i inne produkty nabiałowe.

Mówi się, że refluks jest spowodowany nadmierną obecnością kwasu żołądkowego, jednak zwykle jest to nieprawda. Chodzi o fakt, że kwas żołądkowy znajduje się w niewłaściwej przestrzeni. Przyjrzyjmy się anatomii.

Kiedy przełykamy kęs pokarmu, przechodzi on przez „rurkę” zwaną przełykiem. W dolnej części przełyku, gdzie znajduje się żołądek, mamy również dolny zwieracz przełyku. Pozostaje on zamknięty, dopóki nie pojawi się ciśnienie z góry, wywołane obecnością kęsa pokarmu. Jedzenie, które połknęliśmy, próbuje dostać się po prostu do żołądka celem dalszego trawienia i wówczas zwieracz otwiera się od góry. Jeżeli zjemy za dużo (dojdzie do przejedzenia), a żołądek będzie pełen, dolny zwieracz przełyku otworzy się również od dołu. Każdy z nas może sobie przypomnieć taką sytuację, gdy zjedliśmy za dużo, niż powinniśmy i doznaliśmy potem refluksu. Ciąża może wywołać podobny skutek jak przejedzenie – jest to spowodowane ciśnieniem, czyli naciskiem treści pokarmowej.

Co więcej, refluks może wynikać także z fizjologii człowieka. Jeżeli nie ma ciśnienia z dołu lub z góry zwieracz jest zamknięty dzięki obecności kwasu żołądkowego o odpowiednio niskim pH. Jeżeli nie ma odpowiedniej ilości kwasu żołądkowego, zwieracz zaczyna się otwierać. Wówczas dochodzi do rozprzestrzenienia się kwasu ku górze (ku przełykowi) i w ten sposób doświadczamy uczucia pieczenia. Innymi objawami refluksu żołądkowo-przełykowego mogą być:

krwawienia z przełyku,

kaszel,

ból w klatce piersiowej,

kwaśny posmak w ustach,

świszczący oddech,

palpitacje serca.

Refluks – leczenie

Co zwykle robimy w takiej sytuacji? Podajemy leki (inhibitory pompy protonowej – IPP) blokujące kwas żołądkowy, które zmniejszają jego produkcję. Mogą one przynieść ulgę, ale niestety... zwykle zaostrzają problem i prowadzą w dłuższej perspektywie do następujących skutków ubocznych:

niedokrwistość,

niedobór żelaza,

niedobór witamin z grupy B (głównie B12),

niski poziom wapnia,

niski poziom magnezu i w konsekwencji: zmęczenie, ospałość, skurcze (np. łydek),

występowanie biegunek.

Ciekawym faktem jest to, że leki blokujące wydzielanie kwasu żołądkowego (IPP) zostały stworzone do krótkotrwałego stosowania, tymczasem... stosujemy je niemalże regularnie i przez kilka miesięcy, a nawet lat.

Znalezienie przyczyny refluksu i odpowiednia suplementacja

Kwas solny (inne nazwy to kwas żołądkowy, kwas chlorowodorowy) jest związkiem chemicznym wytwarzanym przez komórki okładzinowe żołądka. Do wytworzenia kwasu komórki okładzinowe potrzebują bardzo dużo energii. Nasze ciało ma pH na poziomie 7, tymczasem optymalne pH żołądka ma wartości 1-2. Wyobraźmy sobie, ile energii potrzeba, by obniżyć poziom pH z 7 do 1-2! Wraz z wiekiem ilość wydzielanego kwasu żołądkowego zmniejsza się przez to, że komórki okładzinowe nie są już tak wydajne (z tego powodu dzieci bardzo rzadko doświadczają refluksu).

Nie mamy żadnego skutecznego sposobu na to, by utrzymać identyczne wydzielanie kwasu przez całe życie, a idąc dalej, by zwieracz żołądka był zamknięty wtedy, gdy powinien. Jeżeli do tego dołożymy nietolerancje pokarmowe, przerost bakterii Helicobacter pylori, stres czy nieszczelne jelito, wówczas stwarzamy idealne środowisko do chronicznie występującego refluksu. W ten sposób refluks żołądkowo-przełykowy nie jest przyczyną, a staje się objawem nieprawidłowo działającego układu pokarmowego na wielu płaszczyznach. Całe szczęście, poprzez odpowiednie odżywianie i suplementację jesteśmy w stanie nad nim zapanować. Aby rozwiązać problem, należy spojrzeć na refluks holistycznie i powiązać ze sobą wiele faktów (m.in.):

wyeliminować produkty, których nie tolerujemy lub występuje na nie alergia,

zdiagnozować przerost Helicobacter pylori i przywrócić równowagę bakteryjną.

Następnie musimy zająć się właściwą pracą żołądka poprzez zachęcenie go do wytwarzania odpowiedniej ilości własnego kwasu żołądkowego. Czasami sprawa jest prosta i wystarczy uzupełnić kwas solny przy pomocy suplementacji betainą HCL w każdym posiłku. Jeżeli poczujemy pieczenie albo ciepło w żołądku i kołatanie serca, wówczas jest to znak, że mamy wystarczającą ilość kwasu żołądkowego i należy przerwać suplementowanie. Z biegiem czasu żołądek zacznie sam produkować kwas. Lecz uwaga! Jeśli zdiagnozowano wrzody żołądka lub zapalenie jego błony śluzowej, wówczas nie należy przyjmować betainy, dopóki nie zostanie to wyleczone. Wrzody i zapalenie są jak rany na żołądku, a zastosowanie kwasu byłoby dolaniem oliwy do ognia.

Refluks żołądkowo-przełykowy a dieta

Poza uzupełnieniem kwasu solnego, jak również enzymów trawiennych, których niedobór często towarzyszy refluksowi, ważne jest to, co jemy, aby poprawić trawienie. Warto zainteresować się produktami, które usprawniają pracę żołądka. Zatem co jeść przy refluksie? Wypróbujmy przede wszystkim:

naturalny ocet jabłkowy, który stymuluje wydzielanie soków żołądkowych – najlepiej podawać go kilkanaście minut przed posiłkiem rozcieńczając z wodą,

gorzkie potrawy,

cytryny, limonki,

mniszek lekarski,

karczochy,

brokuły i inne zielone warzywa,

świeży sok z kapusty.

Jeżeli jesteś otyły lub masz nadwagę, powinieneś skupić się na redukcji tkanki tłuszczowej. Osoby z nadwagą mają zwiększone ciśnienie napierające na zwieracz, a także często zbyt małe wydzielanie kwasu solnego. Tytoń i alkohol również nasilają refluks. Warto rozważyć rzucenie palenia i wykluczyć konsumpcję procentów, a zobaczysz, jak poprawi się Twoje trawienie.

Aby wesprzeć pracę komórek okładzinowych żołądka, dobrze jest uzupełnić jadłospis przy refluksie o takie produkty i potrawy jak:

rosół na kościach i mięsie (ze względu na glutaminę),

olej rybi, kwasy omega 3,

krewetki, ostrygi, skorupiaki (ze względu na obecność cynku),

czosnek (naturalny antybiotyk),

kiszone produkty (ogórki, kapusta kiszona),

awokado (ze względu na obecność dobrych kwasów tłuszczowych i magnezu),

banany (ze względu na magnez i potas).

Świerzbiec właściwy (mucuna pruriens) jest również ciekawym suplementem, który warto rozważyć w trakcie leczenia refluksu. Oczywiście nie ma tutaj jednego schematu i należy przyjrzeć się indywidualnej jednostce, co może być przyczyną, co daje objawy refluksu itd. Dopiero potem należy zastosować konkretny plan działania, który w ostateczności pozwoli zapomnieć, czym jest zgaga i uczucie nadkwasoty.

Właściwa flora bakteryjna jelit ma również kluczowe znaczenie w tym schorzeniu. Zazwyczaj zalecam przy refluksie codzienne suplementowanie probiotyków przez minimum miesiąc. Nie wskazuję konkretnych – tutaj trzeba dostosować szczepy indywidualnie do jednostki.

Zioła na refluks

A co wtedy, gdy przyjmujemy IPP i chcemy je odstawić, by zająć się problemem poprzez żywienie? W momencie odstawiania blokerów wydzielania kwasu solnego możemy doświadczać silnego i długotrwałego refluksu, gdyż wciąż tłumiony kwas solny „uderza” w otwarty zwieracz żołądka. Istnieje wiele substancji, które pozwolą złagodzić ten stan przejściowy i są to naturalne wyciągi z ziół, takie jak slippery elm (wiąz czerwony), a także DGL (deglirycyzowany wyciąg z korzenia lukrecji). Zioła te działają kojąco na nasz przewód pokarmowy i redukują stan zapalny. Prostym sposobem jest również popijanie herbaty rumiankowej.

Wyeliminowanie stresu

Bardzo ważnym krokiem w celu zażegnania na dobre refluksu jest nauka radzenia sobie ze stresem. Refluks żołądkowo-przełykowy występuje najczęściej w sytuacjach stresowych. Znajdźmy przyczynę stresu, nauczmy się kontrolować emocje, a niekiedy rozważmy zmianę pracy, otoczenia, a nawet partnera. Stres jest największym wrogiem naszego zdrowia. Warto pomyśleć także nad uczestnictwem w zajęciach jogi, stretchingu, medytacji czy po prostu robić regularne spacery i znaleźć własny sposób na relaks, wyciszenie, odpoczynek. Nie bójmy się także skorzystać z pomocy psychologów i terapeutów, którzy mogą wskazać nam praktyczne metody zarządzania i radzenia sobie ze stresem w naszym życiu, dostosowane do naszej osobowości.