W czym jest gluten i czy należy go unikać?
Stoisz w sklepie z paczką makaronu i zastanawiasz się, czy gluten faktycznie Ci szkodzi. Jedni mówią, że problem dotyczy tylko osób z celiakią. Inni twierdzą, że gluten może wywołać dokuczliwe objawy u każdego. Poniżej tłumaczymy, czym jest gluten, w jakich produktach go znajdziesz i kiedy dieta bezglutenowa ma sens.
Czym jest gluten?
Gluten to mieszanina białek roślinnych: gluteniny i gliadyny. Występuje w pszenicy, orkiszu, jęczmieniu i życie. W jedzeniu działa jak klej, bo nadaje produktom kształt i strukturę.
Dlatego znajdziesz go także tam, gdzie się go nie spodziewasz. Owies jest naturalnie bezglutenowy, ale często zanieczyszcza go gluten podczas produkcji i przetwarzania zbóż. Jeśli kupujesz owsiankę z myślą o diecie bezglutenowej, sprawdź etykietę.
W czym jest gluten? Produkty oczywiste i nieoczywiste
Gluten występuje naturalnie w tradycyjnych zbożach. Producenci dodają go też do żywności, żeby poprawić konsystencję, wzmocnić smak i nadać specyficzny aromat. Efekt: lista produktów z glutenem jest dłuższa, niż się wydaje.
| Grupa produktów | Przykłady |
|---|---|
| Oczywiste | chleb, bułki, płatki zbożowe, słone przekąski (np. paluszki), piwo |
| Kasze | bulgur, manna, orkiszowa, jęczmienna |
| Pieczywo i wypieki | tradycyjne bajgle, chlebek pita, podpłomyki, ciasta, ciasteczka, gofry |
| Dania z mąki pszennej | klasyczne makarony, pszenne tortille, naleśniki, krakersy, pizza |
| Nieoczywiste | sos sojowy, niektóre wędliny, liczne słodycze, słodkie jogurty |
Co jeszcze wykreślić na diecie bezglutenowej?
Na diecie bezglutenowej sprawdzaj skład produktów, które na pierwszy rzut oka nie mają nic wspólnego ze zbożem. Gluten może pojawić się w:
- parówkach i wyrobach garmażeryjnych,
- warzywach w puszkach,
- kawie zbożowej,
- musztardzie, majonezie i marynatach,
- mieszankach przypraw i kostkach bulionowych.
Realnie to właśnie te "ukryte" produkty najczęściej psują dietę. Chleb odstawisz od razu, a kostkę bulionową wrzucisz do zupy z przyzwyczajenia.
Sprawdź, czy dowozimy do Ciebie
Wpisz kod pocztowy i miasto, aby dowiedzieć się, czy dowozimy do Twojej lokalizacji
Nietolerancja glutenu: objawy i diagnoza
U większości osób gluten nie wywołuje uciążliwych dolegliwości. Problemy pojawiają się przy celiakii, alergii na pszenicę lub nadwrażliwości na gluten. Pacjenci skarżą się wtedy na biegunkę, ból brzucha, zmęczenie, ból głowy lub zaparcia.
Towarzyszyć im mogą też niewyjaśniona utrata wagi, wysypka skórna, wzdęcia, brak apetytu i stany depresyjne. Te objawy są niespecyficzne. Podobne dają uczulenie na laktozę, wrzody, choroba Leśniowskiego-Crohna i zespół jelita drażliwego.
Dlatego nie zgaduj. Skontaktuj się ze specjalistą, który zapyta o rodzaj i nasilenie objawów, a potem skieruje Cię na badania. Jednym z nich jest test na przeciwciała, który pokazuje ich obecność i stężenie. W razie potrzeby lekarz zleci też testy genetyczne i biopsję jelit, żeby potwierdzić diagnozę.
Kiedy wykreślić gluten z diety, a kiedy niekoniecznie?
Celiakia: gluten trzeba wykluczyć całkowicie
Celiakia to choroba autoimmunologiczna, czyli układ odpornościowy atakuje własne tkanki. Przy celiakii nawet śladowe ilości glutenu mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych. Gluten powoduje zanik kosmków jelitowych, czyli drobnych wypustek, którymi jelito wchłania składniki odżywcze. W efekcie organizm gorzej przyswaja między innymi żelazo i wapń. Nieleczona celiakia z czasem prowadzi do niedoborów witamin i minerałów. Zwiększa to ryzyko osteoporozy, anemii, zaburzeń autoimmunologicznych i problemów neurologicznych.
Choroba Dühringa
Do schorzeń glutenozależnych należy też choroba Dühringa, czyli opryszczkowe zapalenie skóry. Objawia się uporczywą, swędzącą, czerwoną wysypką. Może prowadzić do zmian pęcherzykowo-grudkowych.
Alergia na gluten
Alergia na gluten, w przeciwieństwie do celiakii i choroby Dühringa, nie jest chorobą autoimmunologiczną. Sporadyczny kawałek pizzy może wtedy wywołać krótkotrwały dyskomfort trawienny. Najprawdopodobniej nie przyczyni się do poważnych problemów zdrowotnych. Zakres ograniczeń ustala jednak lekarz, nie Ty.
Brak diagnozy: czy musisz unikać glutenu?
Jeśli badania nie wykazały żadnej z tych chorób, nie masz medycznego powodu, by wykreślać gluten. Spór o jego wpływ na osoby zdrowe wciąż trwa. Wielu ekspertów uważa, że szkodzi on tylko osobom z celiakią i nadwrażliwością. Nie zaczynaj diety bezglutenowej na własną rękę przed badaniami. Odstawienie glutenu przed diagnostyką może zafałszować wyniki, więc najpierw porozmawiaj z lekarzem. Sam brak glutenu nie robi też z produktu zdrowszego wyboru. Liczy się cały skład.
Jak ogarnąć dietę bezglutenową na co dzień
Największy kłopot to pilnowanie składu każdego posiłku. Gluten kryje się w sosach, przyprawach i gotowych daniach, więc czytanie etykiet zajmuje czas. Przy celiakii dochodzi jeszcze ryzyko zanieczyszczenia produktów w trakcie produkcji.
Jeśli nie chcesz układać wszystkiego sam, sprawdź w katalogu Foodango diety pudełkowe bez glutenu. Przy celiakii zapytaj dostawcę, jak przygotowuje posiłki i jak zabezpiecza je przed kontaktem z glutenem.
Więcej na ten temat przeczytasz w artykule: kompendium cateringu dietetycznego.
Ten tekst ma charakter informacyjny. Nie zastępuje porady lekarza ani dietetyka. Przed zmianą diety skonsultuj się ze specjalistą.
Najczęściej zadawane pytania
Czy owies zawiera gluten?
Owies jest naturalnie bezglutenowy. Często jednak zanieczyszcza go gluten ze zbóż przetwarzanych w tych samych zakładach. Na diecie bezglutenowej sprawdzaj więc oznaczenia na opakowaniu.
Czy orkisz jest bezglutenowy?
Nie. Orkisz zawiera gluten, tak jak pszenica, jęczmień i żyto. Kasza orkiszowa i mąka orkiszowa nie nadają się do diety bezglutenowej.
Czy gluten szkodzi każdemu?
W większości przypadków gluten nie wywołuje uciążliwych dolegliwości. Szkodzi osobom z celiakią, chorobą Dühringa, alergią na pszenicę lub nadwrażliwością na gluten. Opinie o wpływie glutenu na zdrowych ludzi są podzielone.
Jak sprawdzić, czy mam nietolerancję glutenu?
Zgłoś się do lekarza, który zbierze wywiad o objawach. Następnie zleci badania, na przykład test na przeciwciała. W razie potrzeby zleci też testy genetyczne i biopsję jelit.
Czy mogę sam przejść na dietę bezglutenową?
Lepiej najpierw zrobić badania. Odstawienie glutenu przed diagnostyką może zafałszować wyniki. Gdy wiesz już, co Ci dolega, zakres diety ustal z lekarzem lub dietetykiem.
Zamów dietę pudełkową i sprawdź w Foodango, kto dowozi posiłki pod Twój adres ->
