Dieta przy padaczce – wskazania i zasady

To, co jemy, ma ogromny wpływ na pracę mózgu, a dieta jest jednym z kluczowych elementów leczenia wielu chorób. Nie tylko łagodzi objawy różnych schorzeń, lecz również może im zapobiegać. Podpowiadamy, jak powinna wyglądać dieta przy padaczce.

Czym jest epilepsja?

Epilepsja, znana również jako padaczka, to przewlekła choroba mózgu o podłożu neurologicznym, objawiająca się nawracającymi napadami. To oznacza, że pojedynczy atak nie świadczy od razu o chorobie. W większości przypadków u dzieci nie można ustalić jej przyczyny, wówczas ma ona charakter idiopatyczny. Z kolei u dorosłych osób zwykle spowodowana jest guzem, urazem mózgu lub zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, natomiast u seniorów bywa związana z chorobami zwyrodnieniowymi (np. chorobą Alzheimera) i udarem mózgu.

W zależności od tego, w którym obszarze mózgu doszło do nadmiernych wyładowań bioelektrycznych, możemy mówić o:

napadzie częściowym prostym – nie dochodzi w nim do zaburzeń świadomości, w tym czasie chory może mieć omamy węchowe i/lub słuchowe, niekiedy odczuwa strach, euforię lub déjà vu,

napadzie częściowym złożonym, podczas którego pacjent traci przytomność, nie reaguje na kierowane do niego słowa, wydaje się być nieobecny i wraca dopiero po kilku-kilkunastu sekundach. Niektórzy chorzy mogą wykonywać różne automatyzmy, czyli bezcelowe ruchy, takie jak mlaskanie, gestykulowanie, przełykanie śliny, oblizywanie ust.

Możemy również mówić o napadzie uogólnionym, który najczęściej kojarzy się z drgawkami toniczno-klonicznymi. Chory nagle traci przytomność, wypręża się, po czym pojawiają się rytmiczne drgawki. Może im towarzyszyć sinica, piana z ust, przygryzienie języka, niekiedy bezwiedne oddanie moczu lub stolcu. Napad trwa od kilkunastu sekund do 2-3 minut. Po ataku pacjent czuje się zmęczony i często zasypia.

Padaczka a dieta

Badania pokazują, że niedobór pirydoksyny, czyli witaminy B6, może powodować lub nasilać napady padaczkowe. Aby tego uniknąć, należy uwzględnić w swoim jadłospisie pełnoziarniste produkty zbożowe, kaszę gryczaną, ziemniaki oraz mięso. Jeśli modyfikacja diety nie przyniosła spodziewanego efektu, lekarz może przepisać witaminę B6 w formie tabletek.

Badania dowodzą, że niski poziom minerałów, zwłaszcza wapnia, sodu i magnezu, zmienia aktywność elektryczną mózgu, co z kolei zwiększa ryzyko ataku. Rzadko stwierdza się niedobór wspomnianych składników mineralnych, najczęściej rozpoznaje się go w przypadku ogólnego niedożywienia. Należy jednak podkreślić, że istnieją czynniki, które mogą obniżyć poziom minerałów w organizmie.

Niski poziom sodu zwykle związany jest z przyjmowaniem diuretyków, piciem zbyt dużej ilości wody lub zaburzeniami hormonalnymi. Wspomniany minerał znajduje się przede wszystkim w soli, ale też w wołowinie, wieprzowinie, ogórkach, kiszonej kapuście, serze czy zielonych oliwkach.

Niedobór magnezu może wynikać ze złej diety, przewlekłego nadużywania alkoholu lub zaburzeń wchłaniania jelitowego. Do najważniejszych źródeł tego minerału zaliczamy produkty zbożowe, rośliny strączkowe, ryby, owoce morza, kakao, banany, ziemniaki i orzechy.

Niski poziom wapnia zazwyczaj diagnozuje się u osób z chorymi nerkami lub zaburzeniami hormonalnymi. Można go znaleźć w produktach mlecznych, botwinie, płatkach owsianych, orzechach, nasionach, kapuście włoskiej, szpinaku i fasoli.

Jeśli wyniki potwierdzą niedobór wspomnianych minerałów, lekarz może zalecić zmianę diety lub przepisać odpowiedni suplement. Ich uzupełnienie może pomóc w zapobieganiu skutkom ubocznych, związanych z długotrwałym przyjmowaniem leków przeciwpadaczkowych.

Dieta ketogenna w leczeniu padaczki

Dieta ketogeniczna bazuje na zdrowych tłuszczach i białku, ogranicza natomiast spożycie węglowodanów (do 50 g dziennie). W ten sposób można zwiększyć produkcję ciał ketonowych i wprowadzić organizm w ketozę, czyli stan zakwaszenia. W konsekwencji wzrasta stężenie acetonu, co w połączeniu z niskim poziomem glukozy prowadzi do aktywacji kanałów potasowych. Taki model odżywiania poprawia metabolizm i wspiera funkcjonowanie układu nerwowego. W ten sposób zmniejsza pobudliwość neuronów, co przyczynia się do rzadszych napadów. Z najnowszych badań wynika, że dieta ketogeniczna może pomóc w przypadku padaczki lekoodpornej.

Pamiętaj, żeby stosować ją zawsze pod kontrolą neurologa i wykwalifikowanego dietetyka. W ten sposób można błyskawicznie reagować w razie ewentualnego wystąpienia skutków ubocznych. Dieta ketogenna może bowiem prowadzić do niedoboru wapnia i magnezu, nadmiernej senności, braku apetytu, odwodnienia i dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Z biegiem czasu niektórzy pacjenci zaczynają zmagać się z zaparciami, kamieniami nerkowymi i utratą masy ciała. Niekiedy stwierdza się też demineralizację kości, problemy z wątrobą, niedobór karnityny czy hiperlipidemię.

Przeciwwskazania do stosowania diety ketogenicznej przy padaczce

Przed wprowadzeniem diety keto specjalista skieruje Cię na badania, żeby wykluczyć przeciwwskazania do jej stosowania. Neurolog najprawdopodobniej zleci morfologię krwi z rozmazem, lipidogram, jonogram i badanie CRP. Dodatkowo wskazane jest sprawdzenie poziomu witaminy D3, cynku, wapnia, sodu, fosforu, magnezu i selenu. Przed przejściem na dietę ketogeniczną należy również wykonać EKG, EEG i rezonans magnetyczny (MRI) głowy.

Wspomnianego sposobu odżywiania nie można wprowadzić u pacjentów, u których zdiagnozowano:

zaburzenia ketolizy i ketogenezy,

wrodzone wady metabolizmu,

defekty glukoneogenezy,

niektóre choroby serca,

hiperinsulinizm,

porfirię,

choroby nerek, wątroby i trzustki, a niekiedy refluks żołądkowo-przełykowy.

Dieta Atkinsa a padaczka

Ten model odżywiania to najpopularniejsza zmodyfikowana wersja diety ketogennej. Chociaż dieta Atkinsa opiera się na podobnych założeniach i produktach, co keto, jest zdecydowanie mniej restrykcyjna. Jej skuteczność jest zbliżona do klasycznej diety ketogenicznej, dobrze działa szczególnie u dorosłych. Tutaj również bezwzględnie należy wdrażać dietę przy padaczce w konsultacji z neurologiem i dietetykiem.

Co jeść przy padaczce?

Dieta dla epileptyków wymaga wprowadzenia radykalnych zmian nawyków żywieniowych, dlatego powinniśmy stosować ją pod ścisłym nadzorem specjalisty, który wyliczy zapotrzebowanie kaloryczne i zaplanuje posiłki. Przede wszystkim należy zachować odpowiednie proporcje makroskładników – w większości przypadków wynoszą 4:1, co oznacza, że na 1 g łącznej ilości węglowodanów i białek przypada 4 g tłuszczu. Specjalista może jednak obniżyć ten stosunek do 3:1, aby poprawić tolerancję na węglowodany, z drugiej strony należy się liczyć z mniejszą skutecznością dietoterapii.

Każdy posiłek powinien składać się z 3 grup produktów, stanowiących źródło:

węglowodanów – warzywa nieskrobiowe, owoce, produkty zbożowe,

tłuszczów – oliwa z oliwek, oleje, awokado, masło, majonez, orzechy, olej i mleko kokosowe, nasiona (w tym chia i siemię lniane),

białka – chude mięso, drób, ryby, jajka, owoce morza, nasiona roślin strączkowych, ser, napoje roślinne, przetwory sojowe,

oraz śmietany (najlepiej 36%), jako źródła tłuszczu, białka i węglowodanów.

Po wprowadzeniu diety przy padaczce należy regularnie zgłaszać się na wizyty kontrolne. Specjalista zapyta, czy widzimy poprawę w samopoczuciu, a następnie wykona pomiary antropometryczne i zleci badania laboratoryjne. Jeśli pojawiły się skutki uboczne, dietetyk modyfikuje plan żywieniowy, z kolei lekarz prowadzący może zmienić leki i/lub ich dawkowanie.