Zapalenie trzustki a dieta. Co jeść, czego unikać?

Wyróżnia się dwa rodzaje zapalenia trzustki – przewlekłe oraz ostre. Najczęściej rozpoznaje się ostre zapalenie trzustki, które objawia się nudnościami, bólem w nadbrzuszu i jest wskazaniem do leczenia szpitalnego. Natomiast przewlekłe zapalenie trzustki przebiega z bólami jamy brzusznej, a w późniejszym okresie może występować utrata masy ciała oraz biegunka tłuszczowa i cukrzyca.

Ważnym elementem procesu leczenia zapalenia trzustki jest dieta trzustkowa. Jakich zasad należy przestrzegać? Co można jeść przy przewlekłym i ostrym zapaleniu trzustki, a jakie produkty warto wykreślić z jadłospisu? Opisujemy najważniejsze zasady diety przy chorej trzustce wraz z przykładowymi przepisami.

Przyczyny zapalenia trzustki

Do czynników zwiększających ryzyko rozwoju chorób trzustki należą m.in.:

nadmierne spożycie alkoholu,

palenie papierosów,

stosowanie diety wysokotłuszczowej.

Zapalenie trzustki mogą wywołać również choroby współistniejące, takie jak: cukrzyca, kamica żółciowa, zakażenia wirusowe i bakteryjne, dna moczanowa, zaburzenia lipidowe i choroby autoimmunologiczne.

Przewlekłe zapalenie trzustki – dieta, zalecenia

W przewlekłym zapaleniu trzustki zaleca się stosowanie diety niskotłuszczowej, która uwzględnia zwiększenie spożycia węglowodanów oraz białka. Ilość węglowodanów w ciągu dnia powinna wynosić ok. 300 g, natomiast białka 70-100 g. Zaleca się, aby w przewlekłym zapaleniu trzustki podaż tłuszczów była ograniczona do około 50 g w ciągu dnia. W diecie trzustkowej należy uwzględnić: chude gatunki mięsa (drób i cielęcina), chude wędliny, ryby, odtłuszczony nabiał, chude twarogi i jogurty. Tłuszcz można podzielić na widoczny, czyli oleje dodawane do potraw lub tłuszcze do smarowania oraz na niewidoczny, czyli taki, który już znajduje się w produktach spożywczych. W celu zmniejszenia spożycia tłuszczu należy usunąć jego nadmiar z wędlin, pozbyć się skóry z kurczaka, wybrać jogurt naturalny zamiast śmietany, sięgać po niskotłuszczowe „smarowidła”, nie zaprawiać zup i sosów zasmażkami. Zaleca się przygotowywanie potraw na parze lub wodzie, pieczenie w folii aluminiowej, pergaminie lub rękawie foliowym oraz duszenie bez obsmażania. Powinno się bezwzględnie unikać smażenia i duszenia potraw z dodatkiem tłuszczu.

Należy pamiętać, że nie jest zalecane całkowite ograniczenie tłuszczu, ponieważ rodzi to inne poważne problemy – m.in. problem z wchłanianiem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, takich jak kluczowe dla zdrowia A, D, E i K. W diecie na przewlekłe zapalenie trzustki głównym źródłem energii są węglowodany i zaleca się spożywanie pieczywa pszennego przygotowywanego z białej mąki z niską zawartością błonnika pokarmowego. Przy zdiagnozowaniu cukrzycy należy dodatkowo ograniczyć spożywanie cukrów prostych – zwłaszcza miodu, cukru, wysokosłodzonych dżemów owocowych i syropów przyrządzonych z owoców. Należy szczególnie obserwować organizm, zwłaszcza przy spożywaniu świeżych owoców i warzyw. Po ich spożyciu mogą pojawić się bóle brzucha, wzdęcia oraz biegunka. W takim przypadku najlepiej sięgać po warzywa i owoce w postaci gotowanej, przetartej, np. w formie musów i soków. Zaleca się spożywanie warzyw i owoców z większą zawartością witaminy C i A oraz z niską zawartością błonnika. Ziemniaki można przyrządzać w formie puree, klusek ziemniaczanych lub gotowane w mundurkach.

Najważniejszym celem leczenia żywieniowego i postępowania dietetycznego jest całkowite wykluczenie alkoholu. Niezależnie od stopnia nasilenia objawów, a nawet przy ich całkowitym braku, picie alkoholu jest wykluczone. Po jego spożyciu może pojawić się zaostrzenie choroby.

U większości osób ze zdiagnozowanym przewlekłym zapaleniem trzustki obserwuje się niedobór masy ciała, dlatego szczególnie należy zwrócić uwagę na kaloryczność diety, która powinna dochodzić nawet do 2500-3300 kcal w ciągu doby. Posiłki najlepiej spożywać w regularnych odstępach – należy uwzględnić 5-6 posiłków o podobnej kaloryczności. Warto zwrócić uwagę na ewentualne niedobory i skłonić się w kierunku suplementacji witaminy A, D, E, K, B12, cynku, selenu, magnezu, wapnia i miedzi.

Dieta w przewlekłym zapaleniu trzustki – wybrane przepisy

Gulasz z dyni i mięsa drobiowego

Składniki:

100 g piersi z kurczaka

100 g dyni

1 łyżeczka koncentratu pomidorowego

pół łyżeczki mąki

2 łyżki mleka

1 łyżeczka natki pietruszki

liść laurowy, cząber, tymianek, pieprz ziołowy, sól

Przygotowanie:

Mięso oraz dynię obierz i pokrój w kostkę, a następnie oprósz mąką i cząbrem. Dodaj pozostałe przyprawy, podlej niewielką ilością wody i duś pod przykryciem 30-40 minut. Na końcu dodaj koncentrat pomidorowy i mleko. Przed podaniem posyp posiekaną natką pietruszki. Podawaj z ryżem, drobną kaszą lub ziemniakami.

Ryba gotowana w jarzynach

Składniki:

200 g dorsza

200 ml wody

25 g marchwi

15 g pietruszki

10 g selera

1 łyżeczka natki pietruszki

goździki, liść laurowy, tymianek, pieprz ziołowy, sól

Przygotowanie:

Do wrzącej wody wrzuć oczyszczone i pokrojone w plasterki warzywa, dodaj przyprawy i zagotuj. Opłukaną rybę ułóż na warzywach i gotuj na małym ogniu przez 10 minut. Rybę wyjmij z wywaru, ułóż na ogrzanym półmisku, udekoruj warzywami z wywaru, posyp zieloną pietruszką. Podawaj z ziemniakami i innymi tolerowanymi warzywami.

Ostre zapalenie trzustki – dieta

Dieta w ostrym zapaleniu trzustki powinna być wprowadzona indywidualnie przez dietetyka w zależności od stanu zdrowia i samopoczucia pacjenta. Ogólna zasada postępowania mówi o zmniejszeniu pobudzenia trzustki pokarmami w pierwszym okresie rekonwalescencji. Etap ten powinien trwać przez około miesiąc.

W pierwszym miesiącu zaleca się znaczące ograniczenie tłuszczu w diecie. Posiłki powinny być spożywane regularnie, 4-5 razy w ciągu dnia, z uwzględnieniem ich małej objętości. Początkowo wskazane jest gotowanie w wodzie lub na parze, pieczenie w folii aluminiowej, pergaminie lub rękawie foliowym oraz duszenie bez obsmażania. Przy dobrej tolerancji różnych produktów spożywczych można stopniowo rozszerzać dietę, wprowadzając duszenie z niewielką ilością tłuszczu, a następnie smażenie. Najważniejszą zasadą jest całkowite wykluczenie spożywania alkoholu. Ograniczeniom podlega również smarowanie pieczywa tłuszczem (masło), przygotowywanie sosów i zasmażek do potraw. W diecie przy ostrym zapaleniu trzustki należy wyeliminować spożywanie produktów ciężkostrawnych z dużą zawartością błonnika: pieczywo razowe, cebulę, nasiona roślin strączkowych i gruboziarniste kasze. Zaleca się natomiast stosowanie łagodnych przypraw, takich jak bazylia, majeranek, koperek, pietruszka oraz cynamon.

W drugim okresie rekonwalescencji można zastosować dietę mniej restrykcyjną, z uwzględnieniem większej ilości tłuszczu. Jednak zaleca się nadal przygotowywanie posiłków według zasad diety lekkostrawnej z większym udziałem produktów mlecznych o mniejszej zawartości tłuszczu.

Trzeci etap rekonwalescencji uwzględnia powrót do normalnego żywienia z uwzględnieniem ograniczenia potraw ze zbyt dużą zawartością tłuszczów oraz smażonych. Należy pamiętać o stopniowym wprowadzaniu tłuszczów do diety. Na początku warto wybierać tłuszcze roślinne (np. oliwę z oliwek) oraz ryby morskie. Po wprowadzeniu kolejnych produktów do jadłospisu należy obserwować swój organizm, by uchronić się przed ewentualnym pojawieniem się dolegliwości takich jak: wzdęcia, bóle brzucha, lekkie przelewania, uczucie pełności po posiłku, problemy z wypróżnianiem. Przy pojawieniu się objawów, warto zastosować dietę lekkostrawną. Czas trwania wszystkich etapów to zazwyczaj 4-6 tygodni.

Przepisy do wykorzystania przy ostrym zapaleniu trzustki

Koktajl mleczno-owocowy

Składniki:

150 ml kefiru

100 g czarnych jagód

1 łyżeczka miodu

Przygotowanie:

Wszystkie składniki dokładnie zmiksuj w blenderze kielichowym.

Kluski kładzione z włoszczyzną

Składniki:

50 g marchwi

30 g pietruszki

20 g selera

1 białko jaja kurzego

1 łyżka płatków owsianych

1 łyżka mąki

1 łyżeczka oleju rzepakowego

1 łyżeczka natki pietruszki

pieprz ziołowy

Przygotowanie:

Włoszczyznę oczyść, opłucz i ugotuj w niewielkiej ilości wody, odcedź i rozdrobnij widelcem. Z białek ubij sztywną pianę. Pod koniec ubijania dodaj sól. Do włoszczyzny dorzuć płatki owsiane, mąkę, olej, pieprz ziołowy i pianę, starannie wymieszaj. Kładź łyżką na gotującą się wodę. Ugotowane kluski wyjmuj łyżką cedzakową na ogrzany półmisek. Podawaj z ugotowanymi warzywami.

Zapalenie trzustki – dieta optymalna

Za dietę optymalną przy zapaleniu trzustki uznaje się dietę lekkostrawną, którą zaleca się wprowadzić miesiąc po przebyciu choroby. Warto również zwrócić uwagę, że charakter diety powinien ograniczać zarówno produkty wysokotłuszczowe, jak i te z wysoką zawartością błonnika. Bezwzględnemu ograniczeniu podlega alkohol oraz produkty przetworzone, w tym konserwowe i puszkowane. Zalecaną techniką termiczną jest gotowanie, duszenie oraz pieczenie bez lub z niewielką ilością tłuszczu. Owoce i warzywa powinny być spożywane w formie gotowanej.

Czas trwania diety przy zapaleniu trzustki jest kwestią indywidualną. Zazwyczaj okres rekonwalescencji powinien trwać miesiąc, a następnie można powoli powracać do normalnej diety. Wszystko zależy oczywiście od stanu zdrowia i braku nawrotu dolegliwości. Z powrotem do zasad standardowego żywienia nie należy się spieszyć. Bezpiecznym rozwiązaniem będzie zaplanowanie etapów rekonwalescencji na 4-6 tygodni.