Kiedy warzywa i owoce mogą szkodzić?

Wszyscy powtarzają, że warzywa i owoce to samo dobro i powinno się ich jeść jak najwięcej. Z jednej strony to prawda, ponieważ zawierają one witaminy i mikroelementy niezbędne do codziennego funkcjonowania organizmu. Z drugiej jednak, rośliny posiadają wiele mechanizmów, które mają je bronić przed zjedzeniem i u niektórych osób mogą wywoływać nieprzyjemne objawy, a nawet choroby. Co to za substancje i jakie potencjalne problemy się z nimi wiążą?

Lektyny

Lektyny znajdują się głównie w zbożach oraz roślinach z rodziny psiankowatych, takich jak pomidor, papryka, ziemniak czy bakłażan. Lektyny to białka wiążące węglowodany, przez co przyczyniają się do uszkodzeń komórek naszego organizmu. Kiedy lektyny znajdują się w przewodzie pokarmowym, niszczą warstwę śluzu, która chroni przed mechanicznymi uszkodzeniami. Jeżeli są jedzone w nadmiernej ilości, może to u niektórych osób doprowadzić do nieszczelności jelit, a w konsekwencji do nietolerancji pokarmowych i chorób autoimmunologicznych. Poza tym lektyny potrafią też łączyć się z receptorami hormonów, np. z leptyną, czego efektem mogą być zaburzenia apetytu i odczuwania sytości. Na szczęście duża część lektyn ulega rozkładowi w procesie obróbki termicznej, dlatego niekoniecznie trzeba całkowicie rezygnować z tych warzyw.

Problemy z metylacją

U niektórych ludzi mogą występować różne zaburzenia metylacji. W wielkim skrócie metylacja to szereg przemian biochemicznych, które zachodzą w organizmie, aby wszystko sprawnie funkcjonowało. Tak jest na przykład z mutacją genu CBS, który sprawia, że organizm nie przetwarza siarki z żywności w prawidłowy sposób. To sprawia, że jedząc warzywa bogate w siarkę, powoduje jej nadmiar w organizmie, a to z kolei stymuluje reakcję stresową i zaburza delikatną równowagę organizmu. W efekcie czego może:

zostać zaburzony stosunek magnezu do wapnia,

obniżyć się poziom serotoniny i dopaminy (hormonów szczęścia).

Przy mutacji genu CBS lepiej uważać na następujące warzywa: brokuły, brukselka, kapusta, kalafior, jarmuż, korzeń chrzanu, szczypiorek, cebula, czosnek, por, fasolka szparagowa, groszek cukrowy, brukiew, kapusta kiszona, szalotka, szpinak, rzepa, karczochy, szparagi. Z owoców należy ograniczyć spożycie ananasa i papai.

Szczawiany

Szczawiany to rozpuszczalne sole sodu i potasu oraz nierozpuszczalne sole szczawianu wapnia. Nadmiar szczawianów w diecie osłabia kości i zęby oraz sprzyja tworzeniu się kamieni w nerkach, szczególnie u osób borykających się z problemami układu moczowego. Największym źródłem kwasu szczawianowego w naszej diecie jest: szpinak, rabarbar i szczaw, a także mocna kawa i herbata.

FODMAP

Nazwę FODMAP tworzą pierwsze litery nazw poszczególnych grup tych węglowodanów: fermentujące oligosacharydy, disacharydy, monosacharydy i poliole.

Grupa warzyw i owoców o wysokiej zawartości FODMAP u osób z Zespołem Jelita Drażliwego powoduje szereg nieprzyjemnych dolegliwości, takich jak:

wzdęcia,

zaparcia,

biegunki,

uczucie przelewania się w brzuchu,

bóle brzucha.

Na co należy uważać? Przede wszystkim na warzywa: szparagi, buraki, kapustę włoską, kalafiora, kukurydzę, czosnek, białą część pora, pieczarki, zielony groszek, bataty, kapustę kiszoną. Wśród owoców wysokim FODMAP wyróżniają się: jabłka, brzoskwinie, jeżyny, wiśnie, czereśnie, figi, grejpfrut, mango, nektarynki, morele, gruszka, śliwka, granat, arbuz, a także suszone owoce.

Fruktoza

Owoce zawierają naprawdę dużą dawkę cukru. Jest to cukier owocowy, czyli fruktoza. W skali słodkości fruktoza określana jest jako dwa razy słodsza od cukru stołowego. Problem z fruktozą z owoców polega na tym, że pomimo zawartych w sobie kalorii, nie daje uczucia sytości. Jedzenie zwykłego cukru (glukozy) uruchamia w organizmie produkcję insuliny, a jej wzrost daje mózgowi sygnał o sytości. Fruktoza z kolei nie wywołuje tej reakcji i często po owocach mamy ochotę na więcej jedzenia. Może także obciążać wątrobę, ponieważ standardowo jest ona w stanie metabolizować 2-3 łyżki fruktozy dziennie (ok. 40 g). Pozostała część fruktozy jest magazynowana w formie tkanki tłuszczowej okalającej wątrobę, a to może prowadzić niealkoholowego otłuszczenia wątroby. Dlatego owoce warto traktować jako przekąskę i nie przesadzać z ich ilością w ciągu dnia.

Alergia na owoce lub warzywa

Owoce i warzywa mogą być także zmorą dla alergików. Najbardziej alergizującymi owocami są truskawki, poziomki, brzoskwinie czy wiśnie. Z kolei z warzyw są to: seler, pomidor, marchew, groch i soczewica. U alergika spożycie nietolerowanych produktów może skutkować zmianami na skórze, wysypką lub zaczerwienieniem, którym towarzyszy świąd. Mogą też wystąpić: bóle brzucha, biegunka, nudności, wymioty. Jeżeli reakcja organizmu jest bardzo silna, może dojść nawet do wstrząsu anafilaktycznego – dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, czy dany produkt nas alergizuje, czy nie.

Solanina

Zielone plamki na ziemniakach pokazują, że zwiększyła się w nich ilość solaniny – bardzo niebezpiecznego związku chemicznego, który spożyty w nadmiernych ilościach może być przyczyną niestrawności, bólów brzucha i zatruć pokarmowych. Związek ten podrażnia również błonę śluzową jamy ustnej, przełyku i żołądka. Objawy zatrucia, które mogą pojawić się już po zjedzeniu kilku ziemniaków zawierających solaninę, bardzo przypominają grypę: wysoka gorączka, poty, bóle i zawroty głowy.

Pestycydy

Teoretycznie pestycydy nie zagrażają naszemu zdrowiu bezpośrednio, ale zjadanie ich regularnie i w zbyt wysokich stężeniach może mieć poważne konsekwencje. Duża ilość może być przyczyną nowotworów, chorób autoimmunologicznych, a także innych zaburzeń układów biologicznych naszego organizmu. W których warzywach i owocach jest najwięcej pestycydów? Są to: truskawki, jabłka, nektarynki, brzoskwinie, czereśnie, szpinak, pomidory, czerwona papryka, pomidorki koktajlowe, zielony ogórek, papryka i jarmuż. Czy to oznacza, że mamy nie jeść tych warzyw i owoców? Absolutnie nie! Można wybrać je w wersji ekologicznej lub sami możemy je oczyścić – wystarczy, że wymoczymy je przez kilka minut w wodzie z dodatkiem sody, a potem spłuczemy je czystą wodą.

Surowe warzywa

Jedząc surowe warzywa, dostarczamy naszemu organizmowi więcej cennych składników, niż wtedy, kiedy są poddane obróbce termicznej. Jednak spożywanie surowych warzyw nie zawsze jest zalecane. U osób z problemami pokarmowymi i chorobami jelit mogą one nasilić niepożądane reakcje przez nadmiar błonnika. Na surowo nie należy także spożywać większości roślin strączkowych, które jedzone w takiej formie hamują wchłanianie witamin i minerałów, a także zaburzają proces trawienia.

Inne substancje

Są też inne substancje, które w nadmiernych ilościach mogą wywołać różnego rodzaju nieprzyjemne efekty:

Niektóre leśne owoce, np. borówka i żurawina zawierają dużo garbników, które mogą wywoływać podrażnienia żołądka i zaparcia.

Z kolei składniki soku z cytrusów wchodzą w interakcje z lekami, co powoduje utrzymanie przez długi czas ich wysokiego stężenia. Dlatego lepiej nie popijać żadnych leków sokami cytrusowymi (szczególnie sokiem z grejpfruta).

Papryczki takie jak jalapeno, chili czy habanero są takie ostre dzięki kapsaicynie. Konsekwencją jej nadużywania mogą stać się: zapalenie błony śluzowej żołądka czy nerek, zaburzenia układu trawienia, a nawet rak żołądka.

Jak widać nawet warzywa i owoce mogą nam zaszkodzić. Warto jednak pamiętać, że „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną. O tym decyduje dawka” (Paracelsus). Zasada złotego środka świetnie sprawdza się w codziennej diecie. Dlatego jedzmy warzywa i owoce na zdrowie, mając na uwadze ich ciemniejszą stronę.