Dna moczanowa - jaką dietę stosować przy podagrze

Dna moczanowa (inaczej nazywana podagrą lub artretyzmem) jest chorobą, która skutecznie utrudnia codzienne funkcjonowanie – szczególnie u osób starszych. Okazuje się, że przy tej jednostce chorobowej oprócz leczenia farmakologicznego można się także wspomóc dietą. Co w takim razie warto jeść przy podagrze, a jakich pokarmów unikać?

Co to jest dna moczanowa?

Podagra jest schorzeniem związanym z nawrotami zapalenia stawów, które powstają poprzez wytrącanie się kryształków moczanu jednosodowego w płynie stawowym, fagocytozą oraz powstawaniem złogów w stawach oraz w innych tkankach i narządach. Dnę moczanową wywołuje głównie zbyt wysoki poziom kwasu moczowego (tzw. hiperurykemia). W zajętych przez chorobę miejscach pojawia się zaczerwienienie, obrzęk i silny ból.

Chorobę można podzielić na kilka etapów:

okresy międzynapadowe,

ostre napady zapalenia stawów,

okres bezobjawowej hiperurykemii,

dnę przewlekłą (tutaj najczęściej dochodzi do uszkodzenia różnych narządów wewnętrznych – głównie choroby nerek i kamicy moczowej).

Objawy dny moczanowej

W tej chorobie występują bardzo charakterystyczne objawy:

ból, zaczerwienienie i obrzęk różnych części ciała,

trudności z poruszaniem się,

nawracające ataki zapalenia stawów,

swędzenie i łuszczenie się skóry wokół stawu,

pojawienie się guzków dnawych (mogą być na narządach wewnętrznych, w okolicy stawów i na małżowinach usznych),

przy ataku dny mogą wystąpić także takie objawy jak dreszcze, gorączka, osłabienie.

Jakie są przyczyny podagry?

Wyróżniamy dwa rodzaje przyczyn:

Hiperurykemia pierwotna – spowodowana przez czynniki genetyczne (np. choroba Lescha-Nyhana), które odpowiadają za nieprawidłowe przetwarzanie puryn w organizmie.

Hiperurykemia wtórna – tutaj powodem są czynniki związane ze stylem życia, jak nadużywanie alkoholu, dieta kiepskiej jakości (szczególnie zbyt duża ilość fruktozy i puryn w diecie), choroby nerek, otyłość, nadmierny wysiłek fizyczny oraz przyjmowanie niektórych leków. Również osoby, które niedawno przeszły jakiś zabieg operacyjny, były odwodnione lub chorują na inne choroby (głównie metaboliczne, tj. dyslipidemia, cukrzyca, nadciśnienie, choroby wieńcowe), są w grupie ryzyka zachorowania.

Jakie badania warto wykonać?

Aby zdiagnozować dnę moczanową, najlepiej wykonać następujące badania:

poziom kwasu moczowego,

morfologia,

CRP,

próby wątrobowe,

parametry nerkowe (eGFR, kreatynina, badanie ogóle moczu),

RTG, które pozwala zlokalizować guzki dnawe, nadżerki, czy zwężenia szczeliny stawowej.

Dna moczanowa a dieta

W leczeniu podagry szczególnym aspektem jest zmiana nawyków żywieniowych. Jednym z najważniejszych wskazań jest wyeliminowanie produktów i potraw zawierających puryny, które są powodem wzrostu poziomu kwasu moczowego we krwi. Obserwuje się, że produkty zawierające wysoką zawartość witaminy C, niskotłuszczowy nabiał, większość warzyw, kakao oraz herbata są produktami, które zmniejszają odkładanie się złogów z kryształów moczanu sodu. Przyjmuje się, że optymalna podaż składników odżywczych w diecie osoby zmagającej się z podagrą powinna utrzymywać się na poziomie:

15-20% białka,

30% tłuszczów,

50-55% węglowodanów.

Powyższy bilans makroskładników powinien być rozłożony na 4 do 5 posiłków w ciągu dnia, przy czym ostatni z nich powinien być spożyty nie później niż 2-3 godziny przed snem. Jest to o tyle istotne, ponieważ zatrzymywanie kwasu moczowego nasila się przede wszystkim w nocy. Warto, aby dieta na podagrę znacząco ograniczała mięso i jego pochodne ze względu na wysoką zawartość puryn. Jeśli nie wyobrażamy sobie jednak codziennego jadłospisu bez produktów mięsnych, pamiętajmy, aby gotować mięso w sporej ilości wody, co pozwala na uwolnienie większości puryn w nim zawartych. Nie zaleca się spożywania potraw smażonych na głębokim tłuszczu, a sama dieta powinna być jak najbardziej urozmaicona, aby mieć pewność, że jesteśmy w stanie dostarczyć choremu organizmowi wszystkich cennych witamin i składników mineralnych.

Ogólne zalecenia w leczeniu podagry poprzez dietę można sprowadzić do następującej pigułki informacyjnej:

Pijmy wywary i dużo płynów. Wywary mogą być sporządzane jedynie na bazie jarzyn, a osoby, które cierpią na podagrę powinny spożywać dużą ilość płynów. Zaleca się dziennie pić nawet do 3 litrów wody, słabych herbat, niesłodzonych rozcieńczonych soków.

W diecie przy podagrze mile widziane są kasze, ryż i makarony, a także orzechy i grzyby.

Produkty spożywcze, które podlegają obowiązkowemu ograniczeniu w diecie to: mięso, podroby, wywary i buliony mięsne, szproty, sardynki, tuńczyk, śledzie, dorsz, łosoś, makrela, owoce morza, konserwy, słodzone napoje oraz soki owocowe, miód, ksylitol, erytrytol, nasiona roślin strączkowych, szpinak.

Alkohol i papierosy mogą nasilać objawy choroby, dlatego należy je wykluczyć z diety.

Zalecaną techniką obróbki termicznej jest gotowanie. Unikajmy smażenia, pieczenia oraz duszenia.

Najlepiej postawić na dietę jak najmniej przetworzoną, pełną naturalnych produktów. Z menu wyrzucamy wysoko przetworzone jedzenie, fast-foody, cukier i tłuszcze trans.

W diecie powinna się znaleźć odpowiednia ilość węglowodanów, które ułatwiają usuwanie kwasu moczowego. Warto się oprzeć głównie o warzywa – dostarczą błonnika, witamin i antyoksydantów, które działają silnie przeciwzapalnie.

Należy uwzględnić odpowiednią ilość warzyw, owoców, mleka i przetworów mlecznych oraz olejów roślinnych i ryb (z wyjątkiem tych, które warto wykluczyć).

Warto ograniczyć ostre przyprawy, takie jak chili czy pieprz cayenne, a wprowadzić takie o działaniu przeciwzapalnym (kurkuma, imbir, cynamon).

Należy dążyć do uzyskania (lub utrzymania) prawidłowej masy ciała. Unikajmy jednak głodówek i szybkich sposobów odchudzania.

Nie należy wykonywać intensywnych ćwiczeń fizycznych.

wiśnie jako przekąska zalecana przy dnie moczanowej

Dna moczanowa – co jeść, a czego unikać?

Przy zdiagnozowaniu podagry można jeść większość produktów spożywczych. Jednak są również takie, które warto wyeliminować ze względu na znaczne ryzyko wzrostu stężenia kwasu moczowego we krwi. Dietoterapia dny moczanowej opiera się na skomponowaniu takiej diety, która pozwoli utrzymać w ryzach poziom kwasu moczowego, dzięki czemu zapobiegamy kolejnym atakom choroby.

Produkty spożywcze, które można jeść w diecie przy podagrze:

odtłuszczone mleko,

niskotłuszczowe produkty mleczne,

kawa i kawa bezkofeinowa,

warzywa (papryka, bakłażany, ogórki, marchew, roszponka, kapusta, kalarepa, rzodkiewki, ziemniaki, pomidory, cukinie, kalafior, seler, cebula, szparagi),

owoce (gruszki, jabłka, wiśnie, ananas, kiwi, truskawki, śliwki, pomarańcze, banany, czereśnie),

kasze,

makarony,

jaja,

orzechy.

Produkty spożywcze, które można jeść w ograniczonej ilości w diecie przy podagrze:

parówki, wędliny, kiełbasy,

nasiona roślin strączkowych (ciecierzyca, soja, fasola, groszek zielony),

mięso (jagnięcina, wołowina, drób, dziczyzna, wieprzowina),

niektóre ryby (dorsz, mintaj, sandacz),

szpinak,

grzyby,

czekolada,

kukurydza.

Produkty spożywcze, które nie są zalecane w diecie przy podagrze:

podroby (serca, wątróbki, ozorki, nerki),

owoce morza,

wywary i buliony z mięs,

konserwy,

ikra,

galarety mięsne,

ryby i przetwory z ryb.

Dna moczanowa, a dieta cytrynowa

W ostatnim czasie można było natrafić na informacje, jakoby pozytywne efekty w leczeniu podagry zawdzięcza się tzw. diecie cytrynowej. Wynika to w głównej mierze z tego, że sok z cytryny zawiera dużą ilość witamin C, A, E, a także witamin z grupy B oraz magnez, potas, magnez, sód, jod, chlor, żelazo, wapń (co jest korzystne przy dnie moczanowej). Zgodnie z zaleceniami należy wypijać każdego dnia o poranku szklankę wody z sokiem z cytryny. Mówi się także o wprowadzeniu intensywnej 10-dniowej kuracji wykorzystującej w diecie sporą ilość cytryn. Kuracja taka nie jest jednak w żaden sposób potwierdzona rzetelnymi badaniami, a fakt, że być może dieta cytrynowa pomogła kilku osobom, nie oznacza, że takie wnioski można ekstrapolować na wszystkich chorych na całym świecie. Obecnie jedyną słuszną i powszechnie akceptowalną przez środowiska medyczne i dietetyczne metodą pomocy osobom ze zdiagnozowaną podagrą jest stosowanie diety niskopurynowej.

Optymalna dieta na podagrę, czyli dieta niskopurynowa

Dietą optymalną w podagrze jest dieta niskopurynowa. Polega ona po pierwsze na spożywaniu produktów z niską zawartością puryn (i przez analogię unikanie składników bogatych w puryny), a po drugie – co równie istotne, a niestety często przez dietetyków pomijane – takich produktów, które zwiększają wydalanie kwasu moczowego z organizmu.

Dna moczanowa: tabela produktów zalecanych i niezalecanych

Produkty

Zalecane

Niezalecane

Mięso i przetwory

W ograniczonych ilościach: wołowina, drób, wieprzowina – chude części

Wędliny, wywary mięsne, podroby, konserwy, galarety, dziczyzna

Produkty zbożowe

Pieczywo razowe, płatki owsiane, otręby, ryż brązowy, kasza jaglana i gryczana, makaron razowy, kasza pęczak

Jasne pieczywo, pieczywo i wyroby cukiernicze

Ryby i owoce morza

Dorsz, mintaj, sandacz

Owoce morza, ryby wędzone, konserwy, galarety, szproty, śledzie, sardynki

Zupy

Zupy na wywarach warzywnych

Zupy na wywarach kostnych i mięsnych, esencjonalne buliony, zupy zabielane i z mąką, galarety mięsne i rybne

Nabiał i jaja

Niskotłuszczowe jogurty, kefir, maślanka, chudy ser twarogowy, białka jaj

Tłuste sery twarogowe, ser żółty, ser topiony i pleśniowy, mascarpone

Tłuszcze

Oleje roślinne, orzechy, nasiona, pestki słonecznika i dyni

Masło, słonina i smalec

Owoce i warzywa

Prawie wszystkie

Rośliny strączkowe, fasola szparagowa, kalafior, kukurydza, szczaw, szpinak, chrzan, brukselka, groszek, kukurydza, papryka, por, grzyby, warzywa konserwowe, rabarbar, owoce kandyzowane

Napoje

Woda źródlana, mineralna, kawa, herbata, soki warzywne, owocowe bez cukru, herbatki ziołowe i owocowe

Alkohol

Inne

Wino, miód, dżemy – w ograniczonych ilościach

Kakao, marynaty, ostre przyprawy

Dieta niskopurynowa – przykładowy jadłospis

Przykładowy jadłospis w diecie 4-posiłkowej zalecany przez dietetyków klinicznych przy podagrze:

Śniadanie: Jaglanka à la szarlotka z rodzynkami, cynamonem i orzechami włoskimi

II śniadanie: Kanapki z jajkiem na twardo, rukolą, ogórkiem i papryką

Obiad: Grillowana (lub gotowana) pierś z kurczaka z ryżem i gotowanym kalafiorem

Kolacja: Krem z brokuła z prażonym słonecznikiem

Przepisy przy niskopurynowej diecie na podagrę

Krem z brokuła z prażonym słonecznikiem

Składniki:

500 ml wywaru jarzynowego,

1 brokuł,

1 cebula,

1 ząbek czosnku,

1 łyżeczka oleju rzepakowego,

1 łyżka niskotłuszczowego jogurtu,

słonecznik,

sól, pieprz.

Przygotowanie:

Cebulę oraz czosnek obierz i pokrój w kostkę. W garnku umieść olej. Dodaj czosnek i cebulę, podsmaż. Dodaj umyte brokuły. Wlej wywar jarzynowy, dopraw solą i pieprzem. Przed zmiksowaniem zupy dodaj jogurt naturalny. Zmiksuj zupę na gładko. Słonecznik podpraż na suchej patelni i posyp gotowy krem przed podaniem.

Hummus w diecie niskopurynowej

Składniki:

200 g ciecierzycy,

2 łyżki oliwy z oliwek,

2 łyżki sezamu,

2 ząbki czosnku,

sól.

Przygotowanie:

Ugotowaną ciecierzycę zmiksuj z oliwą, sezamem i czosnkiem przeciśniętym przez praskę. Jeśli pasta wyjdzie za gęsta, dodaj zimnej wody i ponownie zmiksuj.

Suplementacja przy dnie moczanowej

Przy terapii dny moczanowej warto wprowadzić suplementację witaminy C, D, magnezu, omega 3, witamin z gr B – sprawią one, że zmniejszy się stan zapalny w organizmie i wspomogą pracę wątroby czy nerek. Świetnie sprawdza się także czarci pazur – adaptogen, który łagodzi bóle stawów.

Każdy jest indywidualnym przypadkiem, dlatego warto zacząć od ogólnych zaleceń, jednak docelowo dieta może się różnić, ponieważ nie ma jednego słusznego sposobu dietoterapii dny moczanowej. Wszystko zależy od danej osoby – jej preferencji smakowych, nawyków żywieniowych, możliwości metabolicznych i innych towarzyszących chorób. Przedstawione wyżej zasady powinny być punktem wyjścia do poszukiwania własnego stylu żywieniowego, który sprawdzi się w terapii dny moczanowej.