Otyłość, czyli choroba XXI wieku – przyczyny, skutki i...

Z badań przeprowadzonych przez Eurostat wynika, że już 17 proc. Europejczyków zmaga się z otyłością. Choć najwięcej osób z nadwagą mieszka w Chorwacji i na Malcie, coraz więcej Polaków ma problem z nadmierną masą ciała. Współczynnik dla naszego kraju wynosi 58 proc., warto więc poznać najczęstsze przyczyny i skutki otyłości.

Jakie są najczęstsze przyczyny otyłości?

Otyłość jest za jedną z najgroźniejszych chorób cywilizacyjnych, nieleczona zwiększa bowiem ryzyko zachorowania na inne schorzenia. Nie chodzi tutaj tylko o nasz wygląd, lecz przede wszystkim o zdrowie i samopoczucie. Otyłość definiuje się jako nadmierne lub nieprawidłowe gromadzenie tkanki tłuszczowej – dotyczy to zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Choroba ta wykazuje tendencję do nawrotów i nie ustąpi bez wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Choć otyłość zazwyczaj wynika ze złej diety i siedzącego trybu życia, niekiedy odpowiada za nie nieprawidłowy poziom hormonów. Zanim specjalista zaproponuje właściwą metodę leczenia, skieruje Cię na badania, aby postawić trafną diagnozę. Najprawdopodobniej zleci następujący pakiet: morfologia z rozmazem, glukoza, lipidogram, kwas moczowy, hormony tarczycy, leptynę, kortyzol, insulinę, prolaktynę oraz hormony płciowe. Choroba może mieć też podłoże genetyczne – gdy w rodzinie występowała otyłość, nasz organizm może być obciążony predyspozycją do tycia.

Do czynników środowiskowych otyłości zaliczamy nieregularność w jedzeniu, zbyt duże porcje czy podjadanie między posiłkami. W grupie ryzyka znajdują się też osoby, które jedzą zbyt często, rezygnują ze śniadania oraz mają tendencję do wieczornego podjadania. Problemy emocjonalne również zwiększają ryzyko otyłości – zaliczamy do nich przede wszystkim wahania nastroju, depresję, niską samoocenę, zespół kompulsywnego jedzenia i jedzenie pod wpływem emocji.

Nadwaga a otyłość

Aby stwierdzić, czy pacjent cierpi na nadwagę, czy otyłość, specjalista zazwyczaj korzysta z BMI, czyli wskaźnika masy ciała. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podkreśla, że w przypadku nadwagi BMI jest większe lub równe 25. Z kolei o otyłości możemy mówić wtedy, gdy BMi jest większe lub równe 30. Należy podkreślić, że takie same kryteria obowiązują zarówno kobiety, jak i mężczyzn. Wspomniany wskaźnik ma zastosowanie jedynie u osób dorosłych. BMI nie uwzględnia tkanki tłuszczowej ani mięśni, dlatego nie jest wiarygodny w przypadku kobiet w ciąży, sportowców i seniorów.

Jeśli chcesz sprawdzić, czy masz prawidłową wagę, wybierz się do dietetyka, aby dokonał analizy składu ciała. Przeprowadzi bezbolesne i nieinwazyjne badanie, na podstawie którego uzyska następujące parametry: procentowa zawartość tkanki tłuszczowej, masa mięśni, wiek metaboliczny, indeks masy ciała, wskaźnik podstawowej przemiany materii czy poziom nawodnienia organizmu.

Aby określić etap rozwoju otyłości, warto również sprawdzić zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie. O nadwadze mówimy wtedy, gdy wskaźnik poziomu tkanki tłuszczowej wynosi u kobiet 30-35 proc., natomiast u mężczyzn 20-25 proc. Wyższy współczynnik wskazuje na otyłość.

Rodzaje otyłości

Zgodnie z klasyfikacją BMI wprowadzoną przez Światową Organizację Zdrowia możemy wyróżnić 3 stopnie otyłości:

30-34,9 – otyłość 1. stopnia,

35-39,9 – otyłość 2. stopnia,

powyżej 40 – otyłość 3. stopnia.

Aby ustalić, czy zmagasz się z otyłością brzuszną, czy pośladkowo-udową (gynoidalną), określ stosunek obwodu talii do bioder. Najpierw zmierz obwód talii (w najwęższym miejscu tułowia, czyli zazwyczaj 2 cm nad pępkiem), a następnie zmierz biodra w najszerszym miejscu pod pasem biodrowym. Na koniec podziel obwód talii przez obwód bioder. O otyłości brzusznej mówimy, gdy WHR (Waist-Hip Ratio) wynosi u mężczyzn ponad 0,90, a u kobiet powyżej 0,85.

nieprawidłowa dieta będąca przyczyną otyłości

Jakie mogą być skutki otyłości?

Nadmiar tkanki tłuszczowej w organizmie przyczynia się do wysokiego poziomu cholesterolu LDL i trójglicerydów, jednocześnie obniża poziom dobrego cholesterolu HDL. Do najczęstszych powikłań otyłości zaliczamy choroby pęcherzyka żółciowego, zespół obturacyjnego bezdechu sennego i dnę moczanową. Badania pokazują, że nadwaga i otyłość osłabiają reakcję organizmu na insulinę, w konsekwencji podnoszą poziom glukozy i insuliny.

Nadmiar tłuszczu wokół brzucha zwiększa ryzyko zawału serca, udaru mózgu, nadciśnienia, depresji, stłuszczenia wątroby. Dodatkowo osoby otyłe narażone są na insulinooporność, chorobę zwyrodnieniową stawów, cukrzycy typu 2 i niektórych nowotworów, np. piersi, okrężnicy, prostaty i endometrium. Specjaliści apelują, że wspomniana choroba cywilizacyjna może również prowadzić do miażdżycy, kamicy moczowej, zapalenia trzustki i bezpłodności.

Dlaczego otyłość brzuszna jest niebezpieczna?

Otyłość brzuszna jest naprawdę groźna – chcąc wyjaśnić dlaczego, warto wspomnieć o dwóch rodzajach tłuszczu trzewnego. Tkanka tłuszczowa trzewna zlokalizowana jest tuż pod skórą i choć nie wpływa pozytywnie na nasze zdrowie, nie stanowi szczególnego zagrożenia. Z kolei tłuszcz trzewny, znany również jako wisceralny, gromadzi się wokół narządów wewnętrznych. Najnowsze badania wykazały, że może wpłynąć negatywnie na serce, trzustkę, nerki, wątrobę, żołądek i jelita.

Najczęstszą przyczyną otyłości brzusznej jest zła dieta. Nie chodzi tutaj tylko o ilość i jakość posiłków, lecz także ich pomijanie. Jeśli jesz nieregularnie, możesz doprowadzić do ciągłego uczucia głodu. Istnieje spore ryzyko, że skusisz się na słodką lub słoną przekąskę. Pamiętaj, że nieprawidłowe nawyki żywieniowe prowadzą do szybkiego przybierania na wadze. Zacznij dzień od śniadania, które zapewni zastrzyk energii i dostarczy niezbędnych składników odżywczych.

Jak leczyć otyłość?

Jeśli masz nadwagę, musisz sobie uświadomić, że każdy kilogram pogarsza Twoje zdrowie i samopoczucie. Na tym etapie lekarz zaleci zmianę nawyków żywieniowych i stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej. Najprawdopodobniej zaproponuje też wizytę u dietetyka, który ułoży dla Ciebie zdrowy, zbilansowany jadłospis.

Jeżeli zmagasz się z otyłością, a zmiana diety i regularna aktywność fizyczna nie przyniosą spodziewanych rezultatów, lekarz może zaproponować inne metody leczenia. W Polsce obecnie dostępne są dwa leki na otyłość: Saxenda i Xenical (zawiera substancję czynną – orlistat). Leczenie farmakologiczne można wdrożyć, gdy otyłość lub nadwaga doprowadziła do powikłań. Jeśli jednak terapia ma przynieść spodziewane efekty, sam lek nie wystarczy. Należy również pamiętać o wsparciu psychologa, zdrowej diecie i aktywności fizycznej.

Osoby z dużą nadwagą i otyłe często cierpią na chorobę zwyrodnieniową stawów. Aby uniknąć poważnych urazów, należy dopasować rodzaj aktywności fizycznej do aktualnego stanu zdrowia. W tym przypadku specjaliści zalecają przynajmniej półgodzinne spacery, aqua aerobic, pływanie, nordic walking, pilates czy jazdę na rowerze.

Chirurgiczne leczenie otyłości

W przypadku zaawansowanej otyłości (II i III stopnia), której towarzyszą inne choroby, wielu specjalistów zaleca chirurgię bariatryczną. Obecnie zabieg ten przeprowadza się najczęściej metodą laparoskopową, dzięki czemu istnieje mniejsze ryzyko powikłań i pacjent może szybciej wrócić do pełnej aktywności. Podczas operacji bariatrycznej lekarz wykonuje niewielkie nacięcia w jamie brzusznej, przez które wprowadza specjalne narzędzia, kamerę i źródło światła. W ten sposób może cały czas obserwować na monitorze pole zabiegowe. Operacja ma na celu zmniejszenie objętości żołądka lub skrócenie długości przewodu pokarmowego.

Operacyjne leczenie otyłości rozważa się u osób w wieku 18-60 lat, u których wcześniejsze próby odchudzania nie przyniosły pożądanych efektów. W trakcie wywiadu lekarz zapyta, czy pacjent ponownie przybrał na wadze po znacznej redukcji. Ponadto specjalista upewni się, że dana osoba jest świadoma zagrożeń związanych z leczeniem, a także zamierza przestrzegać zaleceń pooperacyjnych. O zakwalifikowaniu pacjenta decyduje zespół, w skład którego wchodzi chirurg bariatra, dietetyk, psycholog, anestezjolog i pielęgniarka społeczna.

Jak zapobiegać otyłości?

Wszyscy znamy powiedzenie, że lepiej jest zapobiegać niż leczyć. Aby uniknąć otyłości, warto wprowadzić w swojej diecie i stylu życia następujące zmiany:

ograniczenie spożycia wysokoprzetworzonych produktów bogatych w tłuszcz i cukier,

zwiększenie obecności warzyw i owoców w jadłospisie,

regularne jedzenie posiłków,

zwiększenie aktywności fizycznej,

dbanie o dobrą jakość snu,

unikanie chronicznego stresu,

rzucenie palenia i zmniejszenie ilości spożywanego alkoholu,

edukacja żywieniowa.